جڤاك و دەزگەهێن راگەهاندنێ ب ئێکودو گرێدای نە. ل دویڤ دیتنا شارەزایێن پەیوەندی و راگەهاندنێ، کومەکا بنەما و راستییان هەنە کو پەیوەندیا دناڤبەرا راگەهاندنێ و جڤاکی دا دیار دکەن:
بنەمایێ سەرەکی: "دەزگەهێن راگەهاندنێ بەشەکێن ڤەبرینە ژ ئاڤاکرنا جڤاکی، پێشڤەچوونا وان ب پێشڤەچوونا جڤاکی ڤە گرێدایە، و فەلسەفە و ئایدولوجیا وان ڕەنگڤەکرنا ئایدولەجیا جڤاکی بخویە. ئەڤ دەزگەهە ئەگەر چ ل ناڤەندێن دەستهەلاتێ و کارتێکرنێ ل جڤاکی نێزیکن، لێ بجهئینانا ئەرک و ڕۆڵێن وان ل دویب سروشتێ جڤاکێ ئازاد دگوهریت، کو ئەڤ دابەشبوونە رولێن وان دیار دکەت."
بنەمایێ سەرەکی: "دەزگەهێن راگەهاندنێ بەشەکێن ڤەبرینە ژ ئاڤاکرنا جڤاکی، پێشڤەچوونا وان ب پێشڤەچوونا جڤاکی ڤە گرێدایە، و فەلسەفە و ئایدولوجیا وان ڕەنگڤەکرنا ئایدولەجیا جڤاکی بخویە. ئەڤ دەزگەهە ئەگەر چ ل ناڤەندێن دەستهەلاتێ و کارتێکرنێ ل جڤاکی نێزیکن، لێ بجهئینانا ئەرک و ڕۆڵێن وان ل دویب سروشتێ جڤاکێ ئازاد دگوهریت، کو ئەڤ دابەشبوونە رولێن وان دیار دکەت."
خالێن سەرەکی ژ ئەڤێ چەمکێ:
١. راگەهاندن بەشەك بوویە ژ پێکهاتەیا جڤاکی
- تێگەهشتن: راگەهاندن تێکەلی سیستەمێن جوراوجورێن جڤاکی دبیت داکو رولەکێ مەزن ل ئاڤاکرنا وێ دا بگێریت. تێگەهشتنا تەمام بو ئەرکێن وێ ب بێ بەرهەڤکرنا تەماما سیستەمێن جڤاکی چێنابیت.
- مفا بو کارێ داخوازیکرنێ :- نیشاندانا راگەهاندنا ئیسلامی پێدڤی ب هەماهەنگیێ هەیە دگەل بزاڤێن دی ل سەر عەردی، چونکی ب تنێ راگەهاندن نەشێت هەمی ئارمانجان بجهبینیت بێی کارێ مەیدانی.
٢. پێشڤەچوونا راگەهاندنێ ب پێشڤەچوونا جڤاکی ڤە گرێدایە
- تێگەهشتن: ئاستێ بکارئینان و پشتبەستنا جڤاکی ب راگەهاندنێ ڤە یەکسانە دگەل گەشەکرنا ئابووری، سیاسی و جڤاکی (وەکی ئاستێ داهاتی، رێژەیا خواندەڤانیێ، ئاریشێن جڤاکی و سیستەمێ سیاسی).
- مفا بو کارێ داخوازیێ: پلاندارشتنا گونجای پێدڤی ب خواندنا ڕاستەقینەیا جڤاکی هەیە دا کو راگەهاندنکار بزانیت ل کیرێ راوەستیا یە و ب چ شێوە بابەتان بگەهینیت دا کو خزمەتا چاکسازی و گەشەپێدانێ بکەت.
٣. پەیوەندیا ئایدولوجیا راگەهاندنێ و ئایدولوجیا جڤاکی
- تێگەهشتن: گەلەک ڤەکولەر بوچوونا وان ئەوە کو پێدڤییە راگەهاندن هەڤسەنگ بیت دگەڵ ئایدولوجیا جڤاکی و دەولەتێ.
- سەرنج و تێبینیکرن: نابیت ئەڤە ب شێوەیەکێ رەها بیت، چونکی راگەهاندن دبیتە ئامرازەك د دەستێ دەستهەلاتداران دا. پێدڤییە پلاندانەرێن کارێ داخوازیێ ب شێوەیەکێ سەربەخو بها و ئایدولوجیێن دەولەتێ بسەنگینن دا کو بزانن چ تشت ب ڕێبازا ئیسلامی رەوایە و چ تشت ناهێتە قەبولکرن.
٤. نێزیکبوونا راگەهاندنێ ژ ناڤەندێن دەستهەلات و هێزێ
- تێگەهشتن: حکومەت هەول ددەت ب شێوەیەکێ راستەوخو یان نەراستەوخو کار ل سەر راگەهاندنێ بکەن دا کو وەك ئامرازەك بو پەیوەندییێ بکاربینن. ل جڤاکێن پێشکەفتی، راگەهاندنا ئازاد رولێ "دەستژەلاتا چارێ" دەستڤەدینیت و کار ل سەر بریاردانێ دکەت.
- گوهورینێن نووی: دیمەنێ راگەهاندنێ ب هاتنا میدیایێن ئونلاین و تورێن جڤاکی هاتینە گوهورین، کو ئەڤە بویە ئەگەرێ شکاندنا قورخکاریا دەولەتان ل سەر زانیاری و نوچەیان.
٥. رولێن جوراوجورێن راگەهاندنێ ل سەر جڤاکی
- تێگەهشتن: راگەهاندن دشێت رولەکێ ئەرێنی و رزگارکەر بگێریت ب رێکا رەخنەیا جڤاکی و پشتەڤانیا رەفتارێن باش، یان دشێت بهێتە بکارئینان بو سەختەکرنا راستیان و خاپاندنا جەماوەری.
- مفا بو کارێ داخوازیێ: پێدڤییە مفا ل رێبازا ئیسلامی بهێتە وەرگرتن بۆ دیارکرنا سنورێن باشی و خرابیا جڤاکی. ڕەخنەیا ئارام و هەولدانا گوهورینێ ب بێی ئالوزی، باشترین رێکە .
یاسایا شەرعییا بنەرەتی
"لا يُنْسَبُ لِساكِتٍ قَوْلٌ، وَلَكِنَّ السُّكُوتَ فِي مَعْرِضِ الْحاجَةِ بَيانٌ" (چ ئاخڤتن بۆ کەسێ بێدەنگ ناهێنە ئاراستەکرن، لێ بێدەنگی ل جهێ پێدڤییا ئاخڤتنێ، ب خو راهێنانا بەرسڤێ یان روونکرنێ یە).
رامان و کارپێکرن: ئەگەر تە شیان نەبوون راستیێ بێژی، گۆتنا خەلەت و بێ مفا نەبێژە، بێدەنگبە ، چونکی د دەمێ بێ دەستهەلاتیێ دا کەس رەخنەیێ ل بێدەنگیا تە ناگریت.
رامان و کارپێکرن: ئەگەر تە شیان نەبوون راستیێ بێژی، گۆتنا خەلەت و بێ مفا نەبێژە، بێدەنگبە ، چونکی د دەمێ بێ دەستهەلاتیێ دا کەس رەخنەیێ ل بێدەنگیا تە ناگریت.
نڤیسین: دیندار سەرگەلی