پێگەهێ جیۆپۆلۆتیکی و کۆنترۆلا ل سەر دەرتەنگا هورمز
دیارکرنا ڕەوشێ: یا ژ هەمیێ گرنگتر د وێ یاداشتێ دا ئەوە کو ئیران بخۆ ڕەوشا کارگێڕی و خزمەتگوزاریێن دەریایی دناڤ دەرتەنگ هورمز دا دەستنیشان دکەت، ب ئاماژەدان ب هندێ کو ئەڤ چەندە ب ڕاوێژکاری دگەل وەلاتێ عۆمانێ دهێتە کرن.
دانپێدان ب دەسهەڵاتێ: ئەڤ چەندە وەک پێدانا کۆنترۆلێ دهێتە هەژمارتن بۆ ئیرانێ ل دەڤەرا کەنداڤی و گەشتوگۆزارا دەریایی د گەرووی دا، کو تەهران ماوێ 47 ساڵان بوو هەوڵا بدەستڤەئینانا وێ ددا (واتە دانپێدانا نێودەوڵەتی ب نفوذا وێ یا هەرێمی).
دیتنا تەهرانێ بۆ دانوستاندنان: درێژەپێدانا شەڕی ب دیپلۆماسیەتێ
تەهران هوسا دبینیت کو ئەڤ یاداشتە نە پێنگاڤەکە بۆ چارەسەرکرنا ململانێیا مێژوویی دگەل واشنتۆنێ، بەڵکو تەنێ درێژەپێدانا شەڕی یە ب شێوازەکێ دیپلۆماسی.
ئیران دانوستاندنێ وەک شێوازەکێ دی یێ شەڕی دبینیت بۆ جێگیرکرنا دەستکەفتێن شەڕی، و وێ وەک ئامرازەکێ تاکتیکی بۆ بڕێڤەبرنا دەمی دبینیت دا کو خۆ بۆ قۆناغێن بهێت یێن ململانێیێ بەرهەف بکەت.
دۆکیۆمێنتێ کۆشکا سپی و "سەرکەفتنێن" ترەمپی
دۆکیۆمێنتەکا ناڤخۆیی یا کۆشکا سپی کو بۆ لایەنگرێن سەرۆکێ ئەمریکی دۆناڵد ترەمپ و ئەندامێن کۆنگرێسی هاتیە هنارتن، بانگەشێ دکەت کو ئەمریکا "سەرکەفتنێن مەزن" د ڕێککەفتنا دگەل ئیرانێ دا بدەستڤەئیناینە.
قۆناغەکا نوو یا هێمن: ئیمزاکرنا وێ یاداشتا دەمکی و ڕاگەهاندنا ڤەکرنا دەرگەهێ دەرتەنگا هورمز، ئاماژەیە بۆ قۆناغەکا نوو ژ هێمنیا د ئێک ژ هەستیارترین دەڤەرێن جیهانێ دا.
دیمەنێ ئاڵۆزتر ژ ئاخفتنێن سیاسی: دەمێ ترەمپ ئەڤ ڕێککەفتنە وەک سەرکەفتنەکا ستراتیژی نیشان ددەت کو دێ ڕەوانەکرنا پەترۆلێ ڤەگەڕینیت و مەترسیێن جیۆپۆلۆتیکی کێم کەت، پرسیارێن جەوهەری دهێنە پێش: ئەرێ ئەڤە چارەسەریەکا بەردەوامە یان تنێ ئاگربەستەکا دەمکی یە ؟
کێشە و ئاڵۆزیێن مەیدانی ل دەرتەنگا هورمز
مەترسیا مینێن دەریایی (الـألغام)
پێنگاڤا ڤەکرنا دەرتەنگێ دگەل ڕاگرتنا دەستبەجێ یا دەرتەنگا دەریایی یا ل سەر ئیرانێ دکەڤیتە د بن کارتێکرنا ئاڵۆزیێن ئێمناهی دا. بابەتێ سەرەکی ل ڤێرێ مەترسیا نەدیار یا مین دەریایی یە. تا نوکە چ پشتڕاستکرنەکا دوماهیی نینە کو ئیرانێ مین د دەریایی دا چاندبن، و د دەمێ شەڕی دا ب دەهان تەنکەر ب سلامەتی دەرباسبووینە. پرسیار ئەوە: ئەگەر مین هاتبنە چاندن، دێ چەند دەم پێچیت تا دهێنە پشکنین و لادان ب بێ هێرشکرن ل سەر گەشتوگۆزارا ناڤدەولەتت؟
سەپاندنا ئێمناهیا ئیرانی
ئیران دەرتەنگی تنێ وەک کارتەکا ئابووری نەبینیت، بەڵکو وەک کارتەکا هێز و بەربەستەکا ستراتیژی دبینیت. لەوما ناهێتە دیرئێخستن کو تەهران مەرجان بسەپینیت، وەک:
نەچارکرنا کەشتیان کو ناڤێ "دەرتەنگا فارسی" بکاربینن.
نەچارکرنا کەشتیێن دەرباسبووی کو ب زمانی فارسی خۆ بدەنە ناساندن.
کارتێکرن ل سەر دەولەتێن دەوروبەر (بۆ نموونە: عێراق و کۆریا باشوور)
بەری دوو ڕۆژان، میدیایەکا سەر ب سوپایێ پاسداران ڕاسپاردە بەڵاڤکرن کو تێدا هاندانێ دکەت بۆ دانانا مەرجان ل سەر عێراقێ ئەگەر حەز بکەت کەشتیێن وێ ب سلامەتی د دەرتەنگی دا تێپەڕبن، وەک:
کڕینەکرنا سەندێن ئەمریکی (کو ب دیتنا وان پشتەڤانیا هێزا شەڕ کەر یا ئەمریکا دکەت دژی ئیرانێ).
هەڵوەشاندنا ڕێککەفتنا چوارچۆڤێ ستراتیژی یا د دناڤبەرا بەغدا و واشنتۆنێ دا (یا سەردەمێ پۆل برێمەر پشتی 2003).
هەروەسا شانازی ب هندێ کر کو ڤێ کارتێ هێشتا وڵاتەکێ وەک کۆریا باشوور کر کو نوینەرەکێ تایبەت بنێریتە تەهرانێ دا کو ڕێککەفتنێ ل سەر بڕێڤەچوونا کاران د دەرتەنگی دا بکەت.
نڤیسین: دیندار سەرگەلی