پـێزانین دەربارەی پەرتوکـێ
پێکهاتێ پەرتوکێ و زمانێ وەرگێرانێ
پەرتوک یا نڤیسەر ئیبراهیم نعمە یە ژ وەرگێرانا ئیبراهیم سەلیم، هەژمارا لاپەرێن وێ 88ــن. سەبارەت زمانێ وەرگێرانێ ب راستی پەرتوک بخو برحەکا سڤک یا هاتیە نڤیسین بێی هەولێن زێدە یێن جوانکرنا پەیڤان یان دیارکرنا هێزا زمانی و ل وێ باوەرێمە ئەڤ چەندە هەر بو هندێ یە کو ئارمانجا سەرەکی یا پەرتوکی ب روهنی بهێتە گەهاندن ئەڤجا وەرگێری ژی ب هەمان شێوە بومە پەرتوک بەردەست کریە.
ناڤەروک و گرنگیا پەرتوکێ
پەرتوک ب گشتی بومە باس ل رێژا مەزنا بەڵاڤبونا نەخوشیێن دەروونی دکەت ب دەستپێکرن ژ وەڵاتێن هەرە پێشکەفتی و یا ئاشکەرایە کو چ مللەت ژڤان جورە نەخوشیان بێ بەهر نینن، بەلێ بومە دیاردکەت کو تاکێن باوەردار ب شێوەکێ گشتی ب رێژەکا کێمتر توشی ڤان نەخوشیان دبن ژبەر چەند ئەگەرێن جودا و بشێوەکێ تایبەت تاکێ موسلمان ژبەر هەبونا قورئانێ لژێر کوما ئەو تشتێن وی باوەری پێ هەی.
قورئان و ڤەکولین ژێدەرێن سەرەکی یێن ڤێ پەرتوکێ نە، کو تێدا باس ل چەند ڤەکولینێن زانستی هاتیە کرن بشێوەکێ سادە بومە کاریگەریا قورئانا پیروز لسەر ناخێ مروڤی ددەتە دیارکرن یێن کو ژێدەرێ وان لدەستپێکێ کاریگەریێن فسیولوجی ـ لەشی نە، ئەڤەژی بێ گومان بو تاکێ موسلمان یا روهنە بەلێ دبیت ئەوی ژدەرڤەی بازنا موسلمانان تێبینی نەکربیت لەورا دبینم پەرتوکەکا تارادەکی باش و سڤکە بهێتە خواندن بو زێدەکرنا پێزانینێن دەربارەی ڤی بابەتی هەروەسا دووبارە بیرئینان ل وێ رادێ جوانیا مە وەک موسلمان لبەردەست هەی.
پێشەکی
چارەسەریا دەروونی د قورئانا پیروز دا
قورئانا پیروز هێزەکا ڕوحیە کو کاریگەرییەکا مەزن لسەر دەروونێ مروڤی پەیدا دکەت و تشتێ سەیر تێدا نینە کو ئەڤە گوتنا خودێ یە ئەوا بو ماوەیەکێ کورت شیای ڕەفتار و سەرەدەرییا خەلکی و شێوازێ هزرکرنا وان بگوهریت.
نمونێن نڤیسەری لدور هەبونا نەخوشیێن دەروونی یێن زوور ل وەڵاتێن پێشکەفتی:-
- نوژدار ئەلکسیس کاریل خودانێ خەلاتێ نوبل دبێژیت: تشتێ سەیر کو نەخوشیێن ئەقلی زوورترن ژ هەمی نەخوشیێن دئ و ژبەر ڤێ چەندێ نەخوشخانا (دینان) یا تژییە ژ ئاکنجیێن خو و نەشێت وان هەمییان وەربگریت ئەوێن دڤێن بهێنە گرتن و ل ڤان جورە نەخوشخانا بمینن.
- (س. ویبرس) دبێژیت: دناڤبەرا هەر دەمەکیدا ژ 22 کەسێن ئاکنجیێن نیویۆرک پێدڤیە کەسەک ژ وان بکەنە د نەخوشخانا نەساخیێن ئەقلیدا.
تاکێ موسلمان دگەل خالێن جەوهەری
- باوەری ل دەستپێکێ: ماموستایێ هاریکار یێ توێکار(تشریح) ل زانکویا سانت جۆنس، نوژدار بۆل ئەرنست ئەدولف بەرسڤا ڤێ چەندێ ددەت و دبێژیت: گەلەک ئەوێن د چارەسەریا دەروونیدا کار دکەن ئەو د لێگەریانێ لدور ئەگەرێن تێکچونا دەروونیدا د سەرکەفتینە، لێ ئەو د چارەسەرکرنا وان دا نە سەرکەفتیبە، چونکی ئەو بەرەڤ هندێ ناچن کو باوەری ن خودێ بکەنە د دەروونێ وان نەخوشاندا. و ئەم موسلمان د ئاگەهین ب وێ یەکێ کو قورئانێ ب ئاشکەرایی دیارکریە کو باوەرییا دروست ب خودێ ئێمناهی و ئارامیێ دکەتە د دەروونێ موسلمانی دا هەروەکی خودایێ مەزن دبێژیت((الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُم بِظُلْمٍ أُولَٰئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُم مُّهْتَدُونَ)) الأنعام.
- زكرێ خودێ: خودایێ مەزن د قورئانێدا ئاشکەرا کریە کو هەر دوورکەفتنەکا ژ زکر و بیرئینانا ل خودایێ مەزن بەرێ مروڤی ددەتە زەحمەتی و بێهن تەنگیێ هەروەکی دبێژیت((وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَىٰ)) طه و ڤێ رامانێ دووپات دکەت دەمێ دبێژیت ((وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ)).
- رزق يێ ددەستێ خودێ دا: رزق یان داهات و مال ئەگەرەکێ مەزنێ تێکچونێن مروڤیە ب درێژاهیا سەردەمێن بوری و ب تایبەتی نها و جیهانا سەردەم، باوەریا تاکێ موسلمان ب وێ یەکێ کو رزقێ وی یێ لدەف خودایەکێ دلوڤان وەدکەت ئەو یێ وێرەک بیت و ژ هەژاریێ نە ترسیت و چەوا ئەو ب ترسیت و خودایێ مەزن دبێژیت((إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ)) الذاريات و هەروەسا دبێژیت ((وَفِي السَّمَاءِ رِزْقُكُمْ وَمَا تُوعَدُونَ ((ئانکو ئەو خودایێ ئەم باوەریێ پێ دئینن خودایەکێ خودان هێز و شیانە و هەروەسا ئەو بتنێ یە رزقێ مە لدەف وی و بتنێ بەرێ مە ل رەحما ویە و ب تەمامی د بێ منەتین ژ چێکریێن وی.
- چارەنڤیسێ باوەرداری و مرن: هەردەم هزرکرنا د داهاتوی دا و ترس ژ مرنێ دگەل مروڤی هەڤبەندە د وی باردوخی دا نەبیت کو تاک یێ ئیماندار بیت و باوەریەکا موکم هەبیت ب قەزا و قەدەرێ و هەروەسا کو مرن ڤەگوهاستنا ڕوحێ یە بو قوناغەکا دیتر یا ژیانێ و ل جهەکێ دیتر و بێ چ شک و گومانەک ئەڤە دێ رویدەت لوی دەمێ خودایێ مەزن بو هەر ئێک ژمە نڤیسای هەروەکی د قورئانێ دا دبێژیت ((فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً ۖ وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ)) هەروەسا سەبارەت مرنێ خودایێ مەزن دبێژیتە مە ((أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِي بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ)) ئانکو ئەگەر روژا مروڤی هات ئەو دێ بەرەڤ خودایێ خو زڤریت و مریت خو ئەگەر ئەو د ئاسێگەهێن موکم ژی دابیت ب راستی ژی ل دەمێ مە یێ نها ئاسێگەهێن مە خو ژبیرڤە کرن و خو مژویل کرنە ژ ڤێ رامانێ و رەڤین ژێ لێ باوەردارێ دروست بەروڤاژی وێ چەندێ هێزا خو ژ ڤان جورە ئایەتان وەردگریت و خو ب دەست خودێ و قەدەرا وی بەرددەت دگەل بجهئینانا ئەگەران بێ ژیانا دەمکی.
ل دوماهی وبەری هەلسەنگاندنێ دخوازم باس ل تاقیکرنەکا جوان بکەم دڤێ پەرتوکێدا ئەوژی چارەسەریا ب قورئانێ:-
ئەنجومەنێ پزیشکی یا ئیسلامی ل باژێرێ پەنەما ستی ل ویلایەتا فلوریدا ل ئەمریکا تاقیکرنەک ئەنجام دا لسەر 5 کەسان کو وان زمانێ عەرەبی نە دزانئ تاقیکرنا گوهدانێ 85 روینشتن قورئانا ب تەجوید بهێتە خواندن، 85 رینشتن گوهدانا هندەک خواندنێن کو نە قورئان بەلێ ب زمانێ عەرەبی و شێوازێ تەجوید بهێتە خاندن و 40 روینشتنێن دی یێن ئارامکرنێ کو چ بو وان نەهێتە خواندن کو لدیڤدا دیاربو ڤان جورە روینشتنا چ کاریگەریەکا ئەرێنی نەبو بەلێ سەبارەت هەردوو یێن بەری وێ ئەنجام ئەڤە بون
1-65% کاریگەریا ئەرێنی ژلایێ ئارامکرنا دەروونی لدەمێ گوهدانا قورئانێ
2-35% کاریگەریا ئەرێنی ژلایێ ئارامکرنا دەروونی لدەمێ گوهدانا خواندنا نە قورئان، بەلێ شێوازێ تەجوید ئانکو وەکی قورئانێ دهاتە خواندن.
و بێ گومان ب ئەنجامدانا ڤان جورە تاقیکرنێن جیاواز دیاربویە کو تاکێن د زمانێ عەرەبی دگەهن زێدەتر کارتێکرن لێ دبیت بەرەڤ دەروونەکێ ئارام و رێژە ب وی شێوازی نە کو مفا و رادێ ئارامکەرێ قورئانێ ب هێچ رەنگەکی دشیاندا نینە بهێتە رەتکرن. ئەڤجا بلا ئەم وەک تاکێن موسلمان بهایێ ڤی ئاینێ پیروز بزانین و بو ژیانا خو و دگەل خوشتڤیێن خو بکاربینن و پێ د سەربلند بین.
هەلسەنگاندن
هەر ژدیتنا من یا ئێکێ بو پەرتوکێ من پێشبینیا وێ چەندێ کر کو ئەز دێ تشتەکێ سڤک خوینم و ئەگەر رونکرن دەربارەی ئەڤ بابەتێ وسا گرنگ هەبن ژی دێ دکورتکری و پوخت بن، و براستی ژی وەسا بو لەورا نابیت مە گەلەک پێشبینیێن مەزن ژ پەرتوکێ هەبن و بارێ وی گرانتر لێ بکەین ژیا پێدڤی. دبینم یا گونجایە وەک دەستپێک بو چوونا دناڤ بابەتی بهێتە خاندن بو وەرگرتنا هزرەکا باش و هندەک نموونێن بهێز.
نڤیسین و کورتکرن: دعاء طارق