خەلک ب هەلکەفتا 10 October رۆژا جیهانیا ساخلەمیا دەروونی، ب ئارمانجا زێدەکرنا هوشیاریێ لسەر ئاریشێن ساخلەمیا دەروونی و مێشکی لسەرانسەری جیهانێ، وپێناسەکرنا مەترسیێن نە ئارامیا دەروونی،وپەیوەندیا وێ ب نەخوشیێن دیڤە، هەروەسا هەوڵدان بوپاڵپشتیا دەروونی و مێشکی.
هێمایێ (لوگویێ) ساخلەمیا دەروونی چیە؟
لژێر هێمایێ ((ساخلەمیا دەروونی مافێ هەمی مروڤێن جیهانێ یە)) ، ئاهەنگ گێران ب رۆژا جیهانی یا ساخلەمیا دوروونی ل 10/10 تشرین الأول ل هەمی سالان، د جیهانا مە یا ئەڤرو دا ملیار کەس دنالن ب ئاریشا ساخلەمیا دەروونی، بەلێ هەر دمینیت ئێک ژ لایەنێن ساخلەمی یێن پشت گوهـ هاڤێتی، لهندەک وەڵاتان هەر 100,000 کەسان بتنێ دوو کارمەندێن ساخلەمیا دەروونی یێن هەین.
بوچی 10 ئوکتوبەرێ بو ئاهەنگگێران دڤێ روژێدا هەلبژارت؟
ئێکەمین ئاهەنگ ل سالا 1992 ب دەستپێشخەریا فدراسیونا جیهانی یا ساخلەمیا دەروونی برێڤەبر، کو رێکخراوەکا نیڤ دەوڵەتی یا ساخلەمیا دەروونی یە دگەل ئەندامێن هەڤبەش زێدەتری 150. وڵاتان هەیە، ل هندەک وڵاتا ئەڤ روژە ئاهەنگێن مەزن یێن “ حەفتیا هوشیاریا نەخوشیێن دەروونی”دهێنە گێران.
رێژا توشبونێ ب نەخوشیا لدەف ئافرەتا 26% ولدەف زەڵاما 12% ئانکو لدەف ئافرەتا زورترە.
پێناسا ساخلەمیا دەروونی:
«لا سعادة بدون صحة نفسية جيدة، مە چ کەیفخوشی نینن بێی ساخلەمیەکا دەروونی یا باش».
- گونجاندنە دناڤبەرا ئەرکێن دەروونی دا وشیان لسەر ریبریبونا ئەو قەیرانێن دەروونی یێن تاک ریبری دبیت و هەستەکێ ئەرێنی هەبیت یێ بەختەوەربیت و رازی بیت دوێ ژینگەهێ دا.
- شیانێن مرۆڤی بو خو گونجاندنێ دگەل خو و دەوروبەرێن خو وەکی (ئابوری، جڤاکی، سیاسی، جهێ کاری، پیشەیی، خێزانی، هەڤژینیێ، خواندنێ)
ساخلەمیا لەشی:ساخلەمیا ماسولکان وئەرکێ لەشی یێن جیاوازە ژ نەخوشیا و هەست کرنە ب هێزێ و چالاک بون و زیندی بونێ.
هندەک راستی سەبارەت ساخلەمیا دەروونی
- تەندروستیا دەروونی بەشەکێ دانەبریە ژ ساخلەمیا گشتی، تەندروستی بێی تەندوستیا دەروونی یا تمام نینە.
- تەندروستیا دەروونی لژێر کاریگەریا فاکتەرێن کومەلایەتی و ئابووری و بایلوژی و ژینگەهی دایە.
- نیڤەکا نەخوشیێن دەروونی بەری ژیێ 14 سالیێ دەست پێ دکەن.
- د جیهانێ دا هەر 4 کەسان ئێک ب دەست تێکچونێن دەروونی دنالیت.
- ساڵانە نزیکی 800 هزار کەسا خو دکوژن.
- شەرو ئاژاوە و کارەساتان کاریگەریەکا نەرێنی یا لسەر نەخوشیێن دەروونی هەی.
- تێکچونێن دەروونی وبکارئینانا ماددێن هوشبەر ئەگەرەکێ سەرەکینە بو کێم ئەندامبونێ لسەرانسەری جیهانێ .
- نزیکی 20% ژ زاروک و سنێلەیان بدەست تێکچونین دەروونی دنالن.
- زوربەیا وان کەسێن نەخوشیێن دەروونی هەین، ژ ئەگەرێ کومەڵگەهێ کا ب چاڤەکێ چاوا تەماشەی وان دکەت، خولپشت چاڤدێریا دەروونی و هەتا چارەسەرکرنێ دپارێزن.
- مە 350 نەخوشیێن دەروونی یێن هەین ئەو ژی دبنە دوو بەش :
- (psychosis _ذهاني _دەروونی)
- (neurosis _عصابي _ دەماری)
ئارمانجێن ئەڤرو یێن جیهانی یێن ساخلەمیا دەروونی:
- هشیارکرنا خەلکی ژ ئاریشێن تەندروستی و دەروونی لسەرانسەری جیهانێ.
- پێشکێش کرنا خزمەتێن ساخلەمیا دەروونی و چاڤدێریا کومەڵایەتی لجهێن گشتی.
- بهێزکرن و پێشئێخستنا سیستەمێ زانیاری و داتا ولێکولینێن پێدڤی ب ساخلەمیا دەروونی.
- جێبەجێکرنا(پێکئینانا) ستراتیژیان، بو پاراستن و پێشخستنا ساخلەمیا دەروونی.
- پێشئێخستنا رابەریەکا کاریگەر ،ژ بو برێڤەبرنا کاروبارێن ساخلەمیا دەروونی.
- گرنگی دانا زێدە ب بابەتێن تەندروستی و ئاریشەیێن دەروونی.
- چالاک کرنا دەنگو باسان بو پاڵپشتیا ساخلەمیا دەروونی.
- دەست نیشانکرنا بابەتێن سەرەکی یێن ساخلەمیا دەروونی.
- دانا کور و سمیناران گرێدای بابەتێن دەروونی ل قوتابخانا و هەبونا وانەکا تایبەت یادەروونی.
نیشانێن تەندروستیا دەروونی:
- هەستکرن ب ئێمناهیێ.
- کەس بشێت خو بهەڵسەنگینیت.
- دانانا ئارمانجان لدیف ئاستێ شیانێن خو.
- گرێدانا پەیوەندیان دگەل کەسانێن دی.
- داخازکرنا هاریکاریێ لدەمێ پێدڤی بێی شەرم و دودلی.
- مانا بتنێ بێی کو هەست ب دلتەنگیێ بکەی.
هندەک ئاموژگاری:
فردریک پێرلس دبێژیت: هزرێن کەسی نە دساخلەمن چونکی هزرەکا نەساخلەم دکەت، پێدڤیە دەربرینێ ژ رابردویێ خو بکەت.
بو هەر پێنگاڤەکا تو دژیانا خودا د هاڤێژی بلا تە إرادەکا بهێز هەبیت، دەمێ کەسەک رەخنێ لتە دگریت و دبێژیتەتە تو نەشێی فلان کاری بکەی بەروڤاژی تو بوان بسەلمینی کو دشێی و وی کاری ئەنجام بدەی.
بەردەوام ب ئەرێنی هزربکەی، روتینێ خو یێ ژیانا روژا نە بگوهرە، گرنگیێ بخوبدە بێ مەرج حەش خو بکە، بەردەوام یێ ب لێبورین بە، بلا تە مرونە هەبیت ئانکو نەرماتیا دەروونی دژیانێدا هەر تشتەکێ تە بڤێت وەکی تە چێنابیت، رازی بە ب ژیانا خو ، ریبری ئاریشاببە و ژێ نەرەڤە، تە شیانێن دروستکرنەکا تژی هیڤی و ئارمانج هەیە پێنگاڤەکا بچیک دشێت ببیتە ئەگەرێ سەرکەفتنەکا مەزن. ئانکو ئارمانجا سەرەکی ژ روژا جیهانی یا ساخلەمیا دەروونی بلندکرنا ئاستێ هوشیاریێ یە.
نڤیسەر: دەروونناس بارین خالد