کورتیا پەرتووکا گەروکێ بەختەوەریێ: گەریانەك ل دور کەسەکێ بێ خەم

ڕومانا گەروکێ بەختەوەریێ ڕومانەکا ڕاستەقینەیە و بەحس ژ ژیانا نڤیسەر و روناکبیر و هوزانڤانێ ب ناڤ و دەنگ (موشەریف الدین کورێ مصلح الدین السعدی) کو بەرنیاس ب (سەعدی شیرازی) دکەت. ئەڤ کەسە پتری 30 سلان ژ ژیێ خۆ ب گەریان و لێ گەریاناڤە بوراندیە، ئێك ژ ئارمانجێن وی د ئەڤان 30 سالان دا ئەو بوو کەسەکێ بەختەوەر و بێی خەم و ئالوزی پەیدا بکەت، بەلێ پشتی 30 سالێن گەریان و لێ گەریانێ وی گوت چ مروڤ نینن دڤێ ژیانێ دا بێی خەم بژین.

موشەریفی هەڤالەك هەبوو بناڤێ دانیار، ڕوژەکێ موشەریفی گوتە هەڤالێ خۆ کو ئەز هزردکەم ئەڤان ڕوژان باژێرێ شیرازێ بجھ هێلم و هندەك وەللات و باژێرێن دی کەمە هەڤالێ تەمەنێ خۆ بۆ دەمەکێ نەدیار. دانیاری گوتێ "تو دزانی ئەز ژمێژە دگەل تەدا دژیم و بۆ تە وەکی هەڤالەك و برایەکی مە ئەڤجا من نەهێلە." ژبەرکو کارەساتەك هاتبوو سەرێ دانیاری کو د ماوێ دوو هەیڤاندا دەیك و بابێن خۆ ژدەست دابوون، ئەڤەژی ب سالەکێ بەری هینگێ بوو، ئەڤجا موشەریفی خەما وی ژبیرا وی بربوو.

موشەریفی جیرانەك هەبوو ب ناڤێ پەرتەو کو ژ هەردوو چاڤێن خۆ یێ کورە بوو و نەدشیا خۆ لسەر پێت خۆ بگریت ژبەر بێ هێزبوونێ، و ب سالەکێ بەری هینگێ هەڤژین و دوو کورێن خۆ ژدەست دابوون. هەردەم پەرتەوی دگوتە موشەریفی ئەگەر تە بۆ من کەسەك پەیدا کر ل ئەڤێ ژیانێ یێ بێ خەم بیت ئەز دێ لسەر دەستێن خۆ و ب چاڤێن کورە چمە دیوانا وی.

دیوانا پاشایێ بێ خەم

موشەریف ل شوینا بازرگانەکی قەستا خراسانێ دکەت و ل وێرێ چاڤپێکەفتنێ دگەل پاشایێ بێ خەم دکەت، دەمێ پاشا دزانیت مەرەما ئەوی گەنجی ئەوە کو کەسەکی ببینیت هیچ خەمەك نەبیت، پاشا چیروکا خۆ یا ڤەشارتی بۆ دبێژیت بەلێ ب مەرجەکی ئەوژی ب ڤەشارتی بمینیت، پاشای گوت "دەمێ ئەز یێ گەنج بابێ من هەمی جهێن خراسانێ تێکڤەدان داکو بۆ من جوانترین کچ بینیت و شەهیانەك دانا دا بێژی مروڤێن دنیایێ هەمیێ ل وێرێ بوون، بەلێ دەمێ شەڤ بسەر مەدا هاتی و ئەز چوویمە ژورا خۆ دەرکەفت ئەز مروڤەکێ نە دروستم ژلایێ زەلامینیێ ڤە، و من ئەڤ نهێنییە بۆ ماوێ چەند ڕوژان ڤەشارت بەلێ چ تشت هەتا هەتایێ نامینن ڤەشارتی، من چەند هەلبژارتنەك هەبوون بەلێ من نەزانی دێ کیژکێ هەلبژێرم، پشتی من چ ڕێك نەماین ئەز نەچاربووم هەڤژینا خۆ ب نهێنی ڤە ل خزمەتکارێ خۆ مەهربکەم، و ئەو کورێن ل دورێن من ڕوینشتی نە کورێن منن بەلێ کورێن خزمەتکارێ منن، بەلێ خۆ ئەوژی نزانن کو خزمەتکار بابێ وایە. دەمێ دونیا دبیتە شەڤ خزمەتکارێ من و شاهژن د چنە ژورا خۆ و ئەزژی هەتا سپێدێ ژ خەم و هزرا خۆ وەردگێرم و خەوا من ناهێت ئەرێ ما تو دبینی ئەزێ بێ خەمم؟" 

بەختەوەرترین کەس ل بەغدا

هەتا کو موشەریف دگەهیتە بەغدا گەلەك کەسان دنیاسیت و چیروکێن وان یێن خەمگین گوهلێدبیت، و بۆ ماوێ چەند سالان ل بەغدا وانەیان ل دەڤ زانایان وەردگریت و فێردبیت هەتا کو دهێتە ناڤکرن ب زانایێ گەنج. موشەریف سەرەدانا والیێ بەغدا دکەت و بۆ دیاردکەت وی دڤێت کەسەکێ بێ خەم ببینیت، والی دکەتە کەنی پشتی گوهلێبوونا ڤێ چەندێ وچیروکا خۆ یا نهێنی بۆ دبێژیت. والی دبێژیت "خەلك هزردکەن من برا نینن لێ دراستیدا بابێ من سێ ژن هەبوون، ئێك ژوان چ کور نەبوون و یا دی دوو کور هەبوون و ژلایێ دەیکا من ڤە بتنێ ئەزم، بەلێ برایێ من نوکە ل جهێ هەژاران دژین  و ئەز جار جار سەرەدانا وان دکەم ب نهێنی ڤە و ئەز هەست پێدکەم برایێ من بەختەوەرترین کەسە ل بەغدا ڤێجا هەر ژبەرهندێ ڤێجارێ دێ تە دگەل خۆ بەم دا وی ببینی." دەمێ موشەریف بۆ ماوێ چەندەکێ ل دەف برایێ والی دمینیت بۆ وی دیاردبیت کو چ کەس دبێ خەم نینن پشتی برایێ والی خەمێن خۆ بۆ دبێژیت.

موشەریف بەردەوام دبیت لسەر گەشتا خۆ و دگەهیتە باکوری دناڤ ئاخا کوردان دا، و گەلەك ڕویدانان ب چاڤێت خۆ دبینیت. دەمێ دگەهیتە گوندەکێ بچوویك دارەکا مەزن و ب خەمل دبینیت بەلێ دەنگێ خش خشەکێ دهێت و پاشی دیاردبیت کو ئەو گەنجەکە لسەر دارێ و وەریسێ هەلگرتی و دبێژیتە موشەریفی خۆ نێزیکی من نەکە، موشەریف دبێژیتێ جارێ وەرە دگەل من بڕینین  ومن هندەك پسیار هەنە دەربارەی ئەڤی گوندی، ئەو گەنج رازی دبیت و پاشی موشەریف ئەوی ڕازی دکەت کو دگەل وی گەشتێ تەمام بکەت. پشتی ئەو گەنج دەیکا خۆ ئاگەهداردکەت هەردووك ددەنە ڕێ و بشەڤ دگەهنە گوندەکی و دچنە دناڤ ئاهەنگەکێ دا، دەمێ برایێ زاڤای وان دبینیت دزانیت کو ئەو هەردووك نە هاتینە داخازکرن ئەڤجا پسیار ژوان دکەت و دبێژیتێ هوین کینە؟ پشتی ئەو بەرسڤێ ددەن برایێ زاڤای دبێژیت ژبەر ئاهەنگێ ئەڤ شەڤە مالا مە یا تژی مێهڤانە بەلێ مامێ من یێ بتنێ یە هەرنە دەف وی دێ پێشوازیا هەوە کەت بەلێ هەتا دزڤریت ژ شڤانیێ خۆ دناڤ ئاهەنگێدا گیروبکەن. دەمێ موشەریف و ئەو گەنجە دچ نە دەف مامێ زاڤای پسیار ژێ دکەن کا بوچی ل ئاهەنگا برازایێ خۆ ئامادە نەبوو، ئەو چیروکێن خۆ یێن نەخۆش ڤەدگێریت و دبێژیتی بیرەك ل مالا مە هەبوو گەلەك یا کویر بوو و مە چ جارا ئاڤ د بنێ وێ دا نەددیت، ڕوژەکێ دەمێ ئەز زڤریمە مال من دیت گەلەك کەس یێن لوێرێ کوم بووین و دەمێ ئەز نیزیك بوویم وان گوتە من خۆدێ لسەر تە سڤك بکەت! هەڤژینا وی کەتبوو د وێ بیرێ دا و پاشی جیرانەكێ وان دیڤ را چوو ب وەریسی هێدی هێدی هاتە خار بەلێ رەخەکێ دیوارێ بیرێ هەرفت و ئەوژی کەتە تێدا و وان بەر دبنێ بیرێ دا ددیتن و کەس نەدشیا بچیتە بنێ بیرێ، و یا خرابتر هەڤژینا وی یا بدوگیان بوو ئانکو سێ کەس مانە دبنێ بیرێ دا، ئەڤجا ئەو ڕوژانە ل نك ئەوێ بیرێ دڕینیت و هەست پێدکەت ئەو یێ ل نك خێزانا خۆ و جیرانێ وان ژی مێهڤانێ وایە، موشەریف و ئەو گەنجە وێ شەڤێ لدەف وی کەسی دمینن بەلێ دەمێ سپێدێ ڕادبن دبینن کو ئەو کەس یێ دەرکەتی ب جلکێن خەوێ ڤە و پێخاس، دەمێ دزڤریت دەستێن وی هەمی خوینن، و هوسا دیاردبیت کو زاڤایێ وان یا خۆ کوشتی ب کێرێ!

موشەریف سەرەدانا دەولەمەندەکێ قوستەنتینییە دکەت داکو بزانیت ئەرێ ژ راستا وەکی خەلك دبێژن ئەو یێ بێ خەمە، ئەو دەولەمەندە موشەریفی دکەتە مێهڤانێ خۆ بۆ ماوەیێ چەند ڕوژان و دزانیت ئەو کەسەکێ زانا و تێگەهشتیە و ئارمانجا وی یا جیاوازە. ئەو کەسێ دەولەمەند چیروکا خۆ یا ڤەشارتی بۆ موشەریفی دبێژیت پشتی دزانیت کو ئەو جهێ باوەریێ یە و نهێنییا دپارێزیت. ئەو دبێژیت هەمی خەلك هزردکەن من کور نینن بەلێ دراستی دا من سێ کور یێن هەین و ئەو موشەریفی دگەل خۆ دبەتە جهەکێ نهێنی و تاری و سێ قەفەس لویرێ بوون و کورێن وی تێدا بوون، نوژداری گوتبوویێ نەخۆشییەك یا لکورێت تە و نابیت ج زاڕووکێن دی بینی، کەس نەدشیا خۆ نێزیکی کورێن وی بکەت چونکی ئەو هەمی تشتا دشکێنن و دئێشینن و قەفەسێن وان ژی دژێك جودابوون. ب تەمامی بەروڤاژی چیروکا پاشایێ خراسانێ.

موشەریف قەستا دیمەشقێ و مسرێ دکەت بۆ هەمان ئارمانج و بۆ ماوێ چەندین سالان دمینیتە ل وێرێ و گەلەك کەسان دنیاسیت و گەلەك چیروکان دنڤسیت بەلێ پشتی بێ هیڤی دبیت بریارێ ددەت بزڤریتە شیرازێ ڤە، دەمێ دگەهیت و سەرەدانا پەرتەوێ پیر دکەت، پەرتەو داخواز ژ موشەریفی دکەت کو گەشتا خۆ دچەند ڕێزێن کورت دا وەسف بکەت لەوا موشەریف دبێژیت "چ کەس نینن د ئەڤێ دونیایێ دا بێ خەم، هەر کەسێ بێ خەم و نەخۆشی بیت ئەو فریشتەیەکە ل سەر شێوێ مروڤان."

 هاتییە کورتکرن ژلایێ: ‌هێما کامیران