ئەو دەمێ بازرگان دبيتە سەرکردە، ئاستێ دادپەروەریێ تێکدچیت و دەولەت و بازرگانی پێکڤە خراپ دبن ، چونکی سەرکردە دەستهەلاتا خۆ بۆ دەستڤەئینانا مفایێن کەسی بکاردئینیت، کو ئەڤە زیانێ دگەهینیتە گەلی و دبیتە ئەگەرا سستبوونا ئابووری و کارکرنێ و بەرزەبوونا یاسایێ. ئەو پەسنا هندێ دکەت کو سەرکردە دەولەتێ ئاڤا دکەت، بەلێ بازرگان سەروەت و سامانی کۆم دکەت، و کۆمکرنا هەردووکان زیانێ دگەهینیتە بەرژەوەندیا گشتی. هەروەسا دەبێژیت: ئەگەر سەرکردە مژویلی بازرگانیێ بیت، سەرکردە خراپ دکەڤیت و بازرگانی ژی خراب دبیت.
گومان ل سەر نهێنیا بەربژێرکرنا بازرگان "عەلی ئەلزەیدی" بۆ پۆستێ سەرۆک وەزیرێن عێراقێ گەلەک زێدە بوو. هندەکان گۆت ژ بەر گرێدانا سیاسی و ڕێکنەکەفتنا چارچوڤەی ل سەر کەسایەتیێن دیارکری بوو، و هندەکێن دی ژی گۆت کو ترامپی بەربژێر ڕەتکرن و ل ناڤ هەمیان ژی سودانی، و دەف مە ل عێراقێ تویتەکا ترامپی کاریگەریەکا مەزن هەیە، بەروڤاژی ئیرانێ کو ل دەف وان تشتەکێ بێ مفا ژی نینە، بەلکی ل سەر تویتێن وی دکەنە کەنی و نۆچەیێن وی د وێ گاڤێ دا بەتال دکەن، بەلێ ل دەف مە د ناڤ کولانێن سیاسی دا دزڤریت و هەلوێست و بڕیارێن سیاسی و حزبی دگوهریت.
ل دەسپێکێ ئەڤ زەلامە ل سەر لیستێن سزادانێن ئامریکایێ بوو، بەلێ پشتی ناڤێ وی ئاشکرا بووی و ژ لایێ ترامپی ڤە پشتەڤانی لێ هاتە کرن، و دابێژیت پشتەڤانیێ ل پێکئینانا حکومەتەکا بێ تیرور دکەین—کو مەبەست ژ تیرورێ، ئاشکرایە ئەو گروپ و ل دژی وەلاتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکایێ د شەڕی دانە ل عێراقێ، و ئەڤە ژی دگەهینیت کو دێ ژ پۆست و مووچە و سێبەرا دەولەتێ بێبەش بن. ب لەزاتیەکا زۆر هەمى کوتلەیێن سیاسی ل عێراقێ پشتەڤانیا وی کر، حەتا هندەک ژ وان خودان دەنگێن بڵند ل سەر دژایەتیا گەندەڵیێ ب درەو گۆتن: پێغەمبەر محەمەد (س.خ) ل تەمەنێ ٤٠ سالیێ وەحی بۆ هات، کو ئەڤە تەمەنێ تەمامبوونا عەقلی یە! و کەسێ نەڕازیبوون ل سەر بچووکاتیا تەمەنێ وی و نەبوونا ئەزموونا سیاسی دیار نەکر، و کو ئەو ب رێکا سندوقێن هەلبژارتنان نەهاتیە! تەنانەت خەلک حێبەتی ببوون و پرسیار دکرن: ئەرێ مەرەما هەڵبژارتنان چییە؟! ئەگەر حزب ئەوا بڤێت. و وەلاتێن عەرەبی و ڕۆژئاڤایی ب لەزاتی پیرۆزباهی بو فڕێکرن و پشتەڤانی لێ کر هێشتا د قۆناغا ڕاسپاردنێ دا!
هندەکان ئەڤە ب "ئەبو محەمەد ئەلجۆلانی" کو ڤەگوهورێ ژ ترۆریستەکی بۆ "ئەحمەد ئەلشەرع"ێ سەرۆک، وەکی ڕاگەهاندنکار "سالم مشکور" وەسف کری.ب لدیف حکومەتێن بەرێ، هەڕ حکومەتەکا وەلاتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکایێ ژێ ڕازی بێت، وەلاتێن عەرەبی و ڕۆژئاڤایی ژی ژێ ڕازی دبن، و ل هەمبەری دا ئیران ژێ ڕازی نابیت، بەلێ ئەڤرۆ ئیرانێ پیرۆزباهی ئاراستەی راسپاردیێ نۆی کر و داخاز کر بۆ سەرەدانا ئیرانێ.
ئیدارەیا ئەمریکایێ ژی مەرج دکەت کو بڕیارا سیاسی ب وێ ڤە بهێتە گرێدان و ب ڕەزامەندیا وێ بیت د هەر پێنگاڤەکێ دا، ل سەر ڤێ چەندێ وەلا دێ ب لاوازی د ئالیێ سەربازی و ئابووری دا مینیت و بەرەنگاری ئیسرائیلێ نابێت، بەلکی دڤێت ئاساییبوونێ (تەتبیع) دگەل دا بکەت، و بەرەیێ ل بن پێیێن فصائلێن لایەنگرێن ئیرانێ بکێشیت. ئەرێ دێ شێت ڤان دژایەتیان کۆم بکەت؟!
داخوازیار و وەلاتیێ سادە ژی دزانن کو پتریا بازرگانێن پشتی ساڵا ٢٠٠٣ێ دزێن مالێ گشتی بوون پشتی وێ ئاژاوەیێ و دزینا بانق و ئاڤاهی و چەک و کەرەستە و هەمى تشتێن د ناڤ دەزگەهێن دەولەتێ دا، و ڤان بازرگانان ڕێکەفتنێن هەڤپشکیێ دگەل دەسەڵاتداران کرینە؛ فەرمانڕەوا ب دەسەلات و کاریگەڕیا خۆ پاراستنێ بۆ بازرگانی دابین دکەت، تا کۆ بضاعة ب بێ چاڤدێری و حسێب و یاسا دەرباز ببن و بتنێ ب پەیوەندیەکا تەلەفۆنێ! هەتا ئەگەر تشتەکێ زیانبەخش بۆ وڵاتی و خەلکی بێخینە ژوور ژی، گرنگ قازانجا ب لەزە. ل هەمبەری دا بازرگان ڕێژەیەکێ ژ وێ بازرگانیێ ددەتە وێ پەرلەمانتار یان وەزیر یان سەرکردە یان سەرۆکی. ژ بەر هندێ دبینی هەر کەسەک پۆستەکێ د دەولەتێ دا بگریت، د شەڤەک و ڕۆژەکێ دا دبتە خودان ئاڤاهی و زەڤی و کۆشک و ترۆمبێلێن مەزن و زرێپۆش، و کەمپێن هەڵبژارتنان و کۆنفرانس و فەرمانبەر و نوسینگەیان!
ئەڤرۆ دەسەڵات تەسلیمی ب خۆیا بازرگانی هاتە کرن، ئەرێ دێ ڤان چوار ساڵان بکارئینیت بۆ خزمەتا بازرگانیا خۆ دا ببتە ئێک ژ دەولەمەندترین کەسێن جیهانێ، یان دێ دەست ژ مالێ خۆ بەردەت دا ناڤ و دیرۆکەکێ بۆ خۆ و بڕامالا خۆ ئاڤا بکەت؟ وەکی هندەک دەنگۆیێن بێ مفا دبێژن کو ئەو بڕەکێ مەزن یێ پارەی ژ دەولەتێ دخوازیت ژ بەر نەدانا پارەیێن بەشەخۆراکێ (کۆپۆنێ).
خودان ئابوور دەبێژن: ئابووریە سیاسیەتێ بڕێڤەدبەت، وەرن بلا مە بزاڤێ دگەل پیاڤێن کار بکه ین ل شوینا پیاڤێن لێزین و ئاخوفتنان، بەلێ دڤێت حکومەتێ بەرنامەکێ ڕوون هەبێت و هەما بلا ئابووری ژی بێت، چارەسەریان ب شێوەیێ کارەکێ پلاندای و ژمارە پێشکێش بکەت نە ب ئاخوفتنێن ئەدەبی وەکی حکومەتێن بەرێ.
مە وەک وەلاتی دڤێت پشتەڤانیا سەرۆک وەزیران بکەین، ئەو نە وەکی سەرۆک کۆماری یە کو پۆستەکێ بێ کارکرن و ب مووچەیەکێ مەزنە و ب بێ چ ئەنجامەکێ کو مفا دەتە گەلی، یان سەرۆکێ پەرلەمانی کو ڕاستە کارێ وی چاڤدێری و یاسادانانە، بەلێ کارێ وان (پەرلەمانتاران) بۆ کوتلەیێن وان و برایێن وان بوویە ل سەرانسەری دەمێ وان د پەرلەمانی دا. بەلێ سەرۆک وەزیران ئێکە ئەوئ خوارن و دەرمان و کارى دابین دکەت، و ڕێکان چێدکەت و کارێ دەولەتێ ڕێکخستن دکەت، و قوتابخانە و نەخۆشخانەیان ئاڤا دکەت، و ئاریشەیان ژناڤ دبات و ل سەرووی هەمویان ژی کارەبێ، و یاسایێ دەسپەسەر دکەت و ئاژاوەیێ ژناڤ دبات، ل وێرێ ئالیێن ژ دەزگەهێن جێبەجێکرنێ یێن دەولەتێ بەهێزتر هەنە کو دڤێت ببنە بن یاسایا دەولەتێ.
ئەگەر نەشێت ڤێ بکەت، خەلک نەشێت بەردەوامیێ بدەتە ڤی ڕێبازی ژ لایێ تەخا فەرمانڕەوا ڤە، ب درەو و خاپاندن و گەندەلیا مالی و ئیداری و ڕەوشتی. گەل باوەری ب دەسەڵاتا فەرمانڕەوایێ درەوین و زۆردار بەرزە کری ببوو، و ئەڤرۆ ئەمدۆ دبێتە دوا ئەزموون کو حکمێ بازرگانی یە، ئەرێ دێ سەرکەڤیت؟!!
مخابن ئەڤێ حکومەتێ خزمەتا گەلێ عێراقێ نەکریە، چونکی وەلاتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکایێ وەک تشتەکێ ئاشکەرا دڤێت عێراق و هەمی وەلاتێن دەڤەرێ د ڕەوشەکا لاواز دا ببن و پشت ب کەسێن دی ببەستن د هەمى تشتان دا، و ئارمانج ژی ژناڤبرن و پارچەکرنا ڤان وەلاتانە ژ لۆبنانێ بۆ سوریا و عێراق و مسرێ و تەنانەت وەلاتێن کەنداڤی، کو ئەڤە نەخشەیەکێ ئیسرائیلی یە و گەهشتیە قۆناغێن پێشکەفتی. بتنێ ڕێگر ل هەمبەر وێ ئەڤرۆ ئیرانە، ئەگەر ئەو ژی لاواز بوو، ئەڤ وەلاتە دێ بنە پارچە و ژ لایێ جوهی-ئەمریکایێ ڤە دێ هێنە ڕێڤەبرن.
ژ ساڵا ٢٠٠٣ێ و حەتا نوکە هەمان ئاریشەیێن ئاڵۆز ل عێراقێ هەنە: ئاریشەیا ئاکنجیبوونێ هێشتا بێ چارەسەری مایە، ئاریشەیا کارەبێ هێشتا بێ چارەسەری مایە، ئاریشەیا دۆلار و دراڤی و پشتبەستنا ئێکسەر ل سەر نەفتێ، سستبوونا چاندن و پیشەسازیێ، وەلاتەکێ کێم سەروەری کو بڕیار نە د دەستێ وی دا یە، یاسا ل سەر تاوانبارێن مەزن نەپەیرەو دبیت و حزبێن گەندەڵ دێ پۆست و پشکان د ناڤبەرا خۆ دابەشکەن و ڕەوش دێ وەکی خۆ مینیت.
هەر حکومەتەکا بڤێت بۆ بەرژەوەندیا عێراقێ کار بکەت ، حکومەتا عادل عەبدولمەهدی وەک نموونە، ئەوا ڤیاى عێراقێ ژ سێبەرا وەلاتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکایێ و ژ بن دەستێ دۆلاری دەربێخیت، و هاریکاریێ ژ کۆمپانیێن چینی و کۆمپانیا سیمێنس بگریت دا ئاریشەیا کارەبێ چارەسەر بکەت، بەلێ ل ناڤخو و دەرڤە دژی راوەستیان حەتا کەڤتی.
ئەرێ ئەڤ حکومەتە دێ شێت سیستەمێ پشکان گوهوریت؟! ئەرێ دێ ڕێگریێ ل حزبێن گەندەڵ کەت کو دەولەتێ نەدزن؟! ئەرێ دێ شێت ئاریشا مووچەی چارەسەرکەت کەت؟! ئەرێ دێ ئاریشەیێن کەفتینە سەرئێکێن یێن زۆر چارەسەر کەت؟! ئەرێ دێ شێت مووچە و مەسرەفێن سەرۆکایەتیان و پۆستێن تایبەت کێم بکەت؟! ئەرێ دێ شێت سەروەتێ هاتیا دزین ب یاسایا "تە ئەڤە ژ کو ئینا" زڤڕینیت؟!
د ڕاستی دا پرسیارێن زۆر هەنە، خەلک پرسیارێ ژێ دکەت، و ب گورەی داتایان، ئەڤ زەلامە خودان کوتلەیەکا حزبی نینە کو پشتەڤانیا وی بکەت، ل سەر وێ چەندێ ئەو دێ د بن گەف و سەپاندن و مەرجێن کوتلەیێن سیاسی دا بێت.
نڤیسین: دیندار سەرگەلی