د ناڤ دانوستاندنێن پڕ قەرەبالغ یێن ژیانا زانکۆیێ و تۆرا ئاڵۆز یا جڤاکێ مە یێ بەرفرەهـ دا، ئەم هەردەم دگەل مرۆڤێن جیاواز سەردەریێ دکەین. ئەم تووشی هندەک کەسان دبین یێن کو جیهانێ ب تنێ ب رێکەکا لۆژیکی یا ڕەق دبینن، هندەکێن دی ژی ژیانێ ب هەست و سۆزان نەخشە دکەن، و هندەک ژی ب دەستهەڵاتەکا ب هێز کارێن خۆ ب ڕێڤەدبەن.
گەلەک جارا ژی دهێتە گۆتن کو شیانێن تەکنیكی کاری ددەنە تە، بەلێ پا شیانێن نەرم (Soft skills)، ب تایبەت یێن دانوستاندنێ، تە ل سەر کاری د هێلن و کارێ تە باشتر دکەن. سەرکەفتنا مە د کارێن پیشەیی دا، و هەروەسا کوالێتیا پەیوەندیێن مە یێن کەسی، پتریا وان دمینیتە سەر وێ چەندێ کا ئەم چەوا ڤان جوداهیان ناڤبەرا مرۆڤان دا دزانین و شیکار دکەین. تێگەهشتنا هندێ کا ئەم دێ دگەل کی ئاخڤین، ئەوە کلیل کو دەرگەهێ هەڤکاریێ ڤەدکەت، ئاڵۆزی و ناکۆکیان کێم دکەت، و دبیتە ئەگەرێ سەرکەفتنا هەمیا ل کارێ پێکڤە دهێتە کرن.
ئەڤ گوتارە دێ بەحسی چار جۆرێن سەرەکی یێن کەسایەتیێ کەت و دێ ستراتیژیێن پراکتیکی دەستنیشان کەت کا چەوا ب شێوەیەکێ کارێگەر دگەل هەر ئێک ژ وان پەیوەندیێ بکەین.
بۆچی دڤێت ئەم کەسایەتیان بخوینن؟
گەلەک کەس وەسا هزر دکەن کو پەیوەندیکرن شیانەکە بۆ هەمیان وەکی ئێکە. بەلێ، ڤەگوهاستنا زانیاریان تنێ ئەوە نینە کا چ دهێتە گۆتن؛ بەلکو یا گرنگ ئەوە کا ئەو ئاخفتن چەوا دهێتە وەرگرتن. خاندنا جۆرێن کەسایەتیێ نە تنێ بابەتەکێ ئەکادیمی یە، بەلکو شیانەکە بۆ مان و ژیانێ د جیهانا نوی دا.
مفایێن زانینا کەسایەتییان:
1. دویرکەفتن ژ تێگەهشتنا خەلەت (شاش)
دەمێ ئەم جوداهیێن کەسایەتیێ نەزانین، ئەم گەلەک جاران هزر و حەزێن خۆ ددەینە سەر یێن دی. دبیت بەرسڤەکا ڕاستەوخۆ و کورت بۆ کەسەکی تشتەکێ باش بیت، لێ بۆ کەسەکێ دی بێ ڕێزی بیت. ب خاندنا کەسایەتیان، ئەم خۆ ژ تێگەهشتنێن خەلەت دپارێزین، وەک دەمێ ئەم بێدەنگیا هەڤکارەکێ خۆ ب بێخەمی دبینین (دەمێ ئەو تنێ هزر دکەت) یان دەمێ نێقاشا هەڤالەکێ خۆ ب دژایەتی دبینین (دەمێ ئەو تنێ ب حەماسەت و ب هێز د ئاخڤیت).
2. پێشخستنا ژیانا پیشەیی و ئەکادیمی
د پڕۆژەیێن گروپی یێن زانکۆیێ و تیمێن کاری دا، ئاڵۆزی گەلەک جاران نە ژ بەر کێمیا شیانانە، بەلکو ژ بەر هەڤدژیا شێوازان و کەسایەتییان پەیدا دبن. نیاسینا ڤان کەسایەتییا دێ ڕێکێ دەتە باشترکرنا پەیوەندیا. ئەڤ چەندە گروپەکێ بێ سەروبەر دگوهۆریت بۆ تیمەکا سەرکەفتی کو تێدا ئەرك ل دویف شیان و هێزا هەر کەسەکی دهێنە دابەشکرن، نە ب هەڕەمەکی و ل سەر بنەمایێن خەلەت.
3. ب هێزکرنا کارێ پێکڤە (کارێ کۆم)
ل سەر ئاستێ جڤاکی، چارەسەرکرنا ئاڕێشەیێن ئاڵۆز پێدڤی ب هزرێن جودا هەیە. دەمێ ئەم تێدگەهین کا دێ چەوا مفای ژ نێرینێن جودا وەرگرن، ئەم کارێ پێکڤە ب هێز دئێخن. ئەم دەست ژ گوهۆڕینا خەلکی بەرددەین و هەوڵ ددەین کو ب وانا بگەهین، کو ئەڤە ژی بنەمایێ هەر جڤاکەکێ ساخلەمە.
چار جۆرێن سەرەکی یێن کەسایەتیێ هەنە:
هەرچەندە هەر مرۆڤەک یێ تایبەتە، لێ پتریا خەلکی نێزیکی ئێک ژ چار شێوازێن سەرەکی یێن کەسایەتیێ نە. تێگەهشتن ب ڤان شێوازان هاریکارە کو تو شێوازێ ئاخفتنا خۆ ل گۆرەی وان بگونجینی.
1. کەسایەتیا شیکارکەر یان هزرکەر (The Analytic)
ئەڤ کەسە ئەندازیارێ لۆژیکێ یە. ئەو ژ هەر تشتەکی پتر گرنگیێ ددەتە دروستی، هویربینی، و بابەتی بوونێ (Objectivity). د کۆمبوونان دا، ئەڤە ئەو کەسن یێن کو گەلەک تێبینیان دنڤیسن و پرسیارێن تایبەت دەربارەی مێتۆد و شێوازان دکەن.
تایبەتمەندیێن ڤێ کەسایەتیێ:
- لۆژیکی و بابەتی: باوەریا وان ب ڕاستیان هەیە نە ب هەستان.
- هویربین: ئەو دێ خەلەتیێن بچویک د ڕاپۆرتان یان د حێساباتان دا بینن.
- پشتبەستن ب داتایان: بێی بەلگەیێن تەمام، ئەو ب زەحمەت پێنگاڤان ب هاڤێژن. "هەستێ دلی" ل دەڤ وان نە پیڤەرە.
- ب تنێ: گەلەک جاران حەز دکەن خۆ جودا بکەن داکو زانیاریان شیکار بکەن بێی کو کەس مەژیێ وان ببەت.
چەوا سەرەدەریێ دگەل وان بکەن:
- بەلگەیان بکاربینە: دەمێ تە هزرەک هەبیت، ب زانیاریێن هویر و ئامار (ئیحسائیات) و داتایێن ڕاست هەرە دەف. سوزێن نە دیار و بێ ئامار دێ گومانێ ل نک وان چێکەت.
- هەستان کێم بکە: موبالەغێ نەکە. گۆتنا "ئەڤە خۆشترین هزرە!" دێ گومانێ ل دەڤ وان پەیدا کەت. ل شوینا وێ بێژە، "ئەڤ هزرە کاری ب ڕێژەیا 15% باشتر دکەت."
- بێهنفرەهـ بە: داخوازا بەرسڤەکا بلەز ژێ نەکە. ئەو پێدڤی ب دەمی نە دا کو زانیاریان هەرس بکەن. بێدەنگی ڕامانا وێ نینە کو گوهێ خۆ نەدایە تە؛ ئەو تنێ یێ هزرێن خۆ دکەن.
- ڕێزێ ل سیستەمی بگرە: ئەو د رێکخستنێ و یاسایان دا ئارام دبن. ل دیڤ بەرنامە و یاسایان کار دگەل بکە.
2. کەسایەتیا دەربڕینکار و خودان دیتن (The Expressive)
ئەڤ کەسایەتیە گیانێ دانوستاندنێ یە و چریسکا روینشتنێن هزرکرنێ یە. ئەو کەسێن چالاکن، و ب پەیوەندیان وزێ وەردگرن.
تایبەتمەندیێن ڤێ کەسایەتیێ:
- داهێنەر و خودان خەیاڵ: شیانێن وان هەنە کو دەرڤەی سندوقێ هزر بکەن.
- هزرا د وێنەیا مەزن دا (Big-picture): گرنگیێ ددەنە "بۆچی" و "ئەنجامێن مەزن"، نە "چەوا". هویرکاری وان بێزار دکەن.
- چیرۆکبێژ: حەز ژ چیرۆک و هزرێن نوی دکەن؛ گەلەک جاران ئەو کەسن یێن کو ب ئاخفتنێن ب حەماسەت تیمێ هان ددەن.
چەوا سەرەدەریێ دگەل وان بکەن:
- وەکی وان بە: زیندی بە، دگەل وان بەشدار بە و ب حەماس بە. ئەگەر تو یێ بێدەنگ و سار بی، ئەو دێ ژ تە ڤەبن.
- دەرگەهێ هزرکرنێ ڤەکە: دەلیڤێ بدێ بلا هزرێن خۆ ب دەنگێ بلند بێژن. ئەو ب ئاخڤتنێ هزرێن خۆ ڕێک دئێخن.
- هویرکاریان نەبێژە: وان ب جەدوەل و نڤیسینێن هویر ڤە مژویل نەکە. گرنگیێ بدە هزرێن گشتی و مفایێن مەزن.
- خەونێ بدە وان: دەمێ کارەکی ددەیە وان، بۆ دیار بکە کا ئەڤ کارە چەوا خزمەتا وێ دیتنا مەزن دکەت و چەوا دێ بیتە ئەگەرێ سەرکەفتنا تیمێ.
3. کەسایەتیا هەستدار یان ئاشتیخواز (The Peacemaker)
ئەڤ کەسایەتیە وەک لەحیمێ تیمێ پێکڤە گرێددەت. ئەو گرنگیێ ددەنە پەیوەندیان، هەڤگرتنێ، و ئارامیا هەستی.
تایبەتمەندیێن ڤێ کەسایەتیێ:
- هاریکار و دلۆڤانن: ب سروشتێ خۆ حەز ژ کارێ تیمێ دکەن و ب ڕاستی خەما باشیا کەسێن دی دخون.
- دویر ژ شەڕی: هەر تشتەکی دکەن دا کو ژ نێقاشێن توند دویر بکەڤن، و گەلەک جاران حەزێن خۆ دگهورن بۆ پاراستنا ئاشتیێ.
- هەست نازک: ڕەخنە ل دەڤ وان یا گرانە و زوی ب پەیڤێن ڕەق د ئێشن.
- لێک تێگەهشتن خاز: دڤێت هەمی کەس ڕازی بن بەرێ کو پێنگاڤەکێ ب هاڤێژن.
چەوا سەرەدەریێ دگەل وان بکەن:
- پەیوەندی گرنگترە: بەرێ کو بەحسێ ئەرکان بکەی، پەیوەندیێ دروست بکە. پرسیارا دەمێ وان یێ بێهنڤەدانێ یان ساخلەمیا وان بکە. ڕەفتارا سار و ب تنێ بۆ کاری دێ وان ژ تە دویر ئێخیت.
- ژینگەهەکا ئارام دروست بکە: ب ئاشتی سەرەدەریێ بکە. ئەگەر تە ڤیا ڕەخنەیەکێ لێ بگری، ڕێکا "ساندویچێ" بکار بینە (پەسن، ڕاستڤەکرن، پەسن).
- دگەل باش بە: ڕێزێ نیشان بدە و هاندانا وان بکە. ئەو باشترین کارێ خۆ دکەن دەمێ هەست دکەن پشتا وان یا گەرمە.
- هێدی هەرە: زەختێ لێ نەکە بۆ بڕیارێن بلەز. ئەو پێدڤی ب هندێ نە کو هەست بکەن کو بڕیارا وان دلێ کەسێ ناهێلیت.
4. سەرکردە یان کەسایەتیا ڕێڤەبەر (The Commander)
ئەڤ جۆرێ کەسایەتیێ ل دویف ئەنجامان، کارایی و لەزاتیێ، و سەرکەفتنێ دچن. ئەو کەسن یێن کو دەمێ پڕۆژە دڕاوەستیت، دکەڤنە پێشیێ و ڕێڤەبەریێ دکەن.
تایبەتمەندیێن ڤێ کەسایەتیێ:
- بڕیاردەر: بڕیارێن زوی ددەن و ل سەر دمینن.
- ئەنجام-خواز: گرنگیێ ددەنە "گەهشتنا جهی"، نەک "رێکا چوونێ".
- کۆنترۆڵکەر: حەز دکەن ڕێڤەبەریێ بکەن و دبیت ب زەحمەت ببینن کو کاری بدەنە کەسەکێ دی.
- ڕاستەوخۆ: ئەو ئاخفتنێن زێدە و لاوەکی وەک وەخت کوشتن دبینن.
چەوا سەرەدەریێ دگەل وان بکەن:
- کورت و ڕوون بە: ڕاستەوخۆ هەڕە سەر بابەتێ. "ئەز پێدڤی ب 5 خولەکانم بۆ بەحسکرنا بابەتی" ل دەڤ وان خۆشترین رستە یە.
- ل سەر چارەسەریێ راوستە: چ جاران ئاڕێشەیەکێ نەکە د بەریکێ دا بێی کو چارەسەریەکێ ژی دگەل بدەیێ. تەحەمولا گازندان نینە.
- ڕێزێ ل سنوران بگرە: دەمێ وان نەکوژە. ئەگەر کۆمبوون 30 خولەک بیت، د 25 خولەکان دا ب دوماهیک بینە.
- ل سەر یا خۆ بمینە: ڕوون، ڕاستەوخۆ، و ڕاستگۆ بە. ئەو ڕێزێ ل هێز و شیانان دگرن، هەتا ئەگەر تو دژی وان بی ژی.
دەرئەنجام: بەرەف پەیوەندیێن گەشتر
تێگەهشتن ب جۆرێن کەسایەتیێ ڕامانا وێ ئەو نینە کو ئەم مرۆڤان بکەینە د قالبان دا یان ناڤ و نیشانان بدانینە سەر وان. مەرەم ژێ هەڤخەمی (Empathy) و ستراتیژیەتە. مەرەم ئەوە ئەم تێبگەهن کو "جوداهی" ناڤبەرا مرۆڤان دا "خەلەتی" نینە.
دەمێ ئەم جۆرێ کەسایەتیا کەسێ بەرامبەر د نیاسین، ئەم دشێن ئامراز و شێوازێ خۆ بگوهۆڕین. بۆ نموونە: دبیت ل شوینا ئیمێلێ تەلەفۆنێ بکەین؛ یان ل شوینا ڕاپۆرتێن هویر، چیرۆکێن ب مفا بۆ بێژین؛ یان ل شوینا فەرمانێن ڕاستەوخۆ پێشنیاران بدەینێ.
ب گونجاندنا شێوازێن خۆ، ئەم پەیوەندیێن ب ڕێزتر و سەرکەفتی تر ئاڤا دکەین. ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەر بۆ ژینگەهەکێ ساخلەم، چالاک، و ئارام. ل دوماهیکێ، شارەزابوون د ڤان دانوستاندنان دا ڕێکێ ددەتە مە کو ئەم کارێن پێکڤە (کارێ کۆمێ) باشتر ئەنجام بدەین، ئاڕێشەیێن جیهانێ و وەلاتی پێکڤە چارەسەر بکەین و بەرەف پاشەڕۆژەکا گەشتر بچن. سوپاس بۆ خاندنێ و هیڤیا مفایی.
نڤیسین: احمد مصطفى
ژێدەر: وانەیەکا زانکۆیێ یا ماموستا ڤەهێل ل بەشێ کۆمەڵناسێ