دەستنڤیسەکێ ب مەترسییە زمانێ وێ گەلەک یێ نهێنییە ، بەری سەدان سالان هاتییە نڤیسین ، کو تێدا بەحس ل دووماهیک ڕۆژێن غڕناتە دکەت بەری بکەڤیتە د دەستێ ئیسپانیادا . ئەندەلۆسییێ دووماهییێ هۆیرترین و ب مەترسیترین مللەتێ مۆریسکی بەرچاڤ دکەت.
ئەڤ پەرتوکە بەحس ل کەفتنا غرناتە دکەت و بەحس ل خەلکێ وێ و سەرەدەریا وان دکەت و بەحس ل بارودوخێ موسلمانان دکەت کو پشتی کەفتنێ دمینە دبن دەستێ کریستییاناندا، پشتی کەفتنا ئەندەلوس ل سالا 1492 کریستییانێن ئیسپانیا و پاشایێن وان یێن دەستهەلات دکرن بریار دان موسلمان د ئەمانەتێدا بن بەلێ هەر زوی ئەوان خیانەت کر و موسلمان ڕادەستی دادگەها پشکنینێ کرن کو دڤێ دادگەهێ دا بریار دان موسلمان هەمی ببنە کریستییان و پێدڤییە ڕازی ببن و مزگەفت کرنە کەنیسە هەر تشتەکێ ب زمانێ عەرەبی و ئیسلامێ ڤە گرێدای هاتنە ژناڤبرن و قەدەغەکرن و هەمی پەرتوکێن وان سۆتن و هەمی تشتێت وان نە هێلان.
موسلمانێن ئەندەلوسێ د گۆتنێ مورسیکی و ئەڤ موریسکیە ژلایێ دادگەها پشکنینێ ڤە هێدی هێدی بەرەف نەمانێ ڤە دچوون. هەر کەسێ نە چووبا ل سەر ئایینێ وان ب ساخی د سۆتن و د کۆشتن و ئەز بتنێ ژ موریسکییا مابووم و ئەز ببوومە ڕەهبان ل کەنیسێ بەلێ وان هێشتا گۆمان ژ من دبرن کو ئەز دلێ خۆ دا موسلمانم و ب ڕێکا ڕەهبانیێ من شییا خۆ ب گەهینمە موسلمانێن دی یێن مایینە د ئەندەلوسێدا. ئەندەلوسێ کەسێن زیرەک و شاڕەزا و شێخێن موسلمان هەمی ژ دەست دان، کەس د هاریکری و ڕزگارکرنا غرناتەدا نە هات و ئەندەلوس ناڤەکە گەلەک زۆڵم یا لێ هاتییە کرن لێ ب مخابنیڤە مابێ خۆدان و ما دبن دەستێ کریستییانێن زاڵم دا. غرناتە هاتە ڕادەستکرن، و ب نە چاری ئەبو عەبدالله بەلگەناما مۆرکرنا ڕادەستکرنا غرناتە بۆ بن دەستێ کریستییانان مۆرکر. هەوار و گری ب سەر باژێری دا کەفتن بەلێ دبێ مفا بوون. گەلەک مللەتێن موسلمان د ئەوی سەردەمیدا هەبوون، بەلێ، هەر ئێک مژیلی دەولەت و بەرژەوەندیێن خۆ بوون، کەس د هەوارا ئەندەلوسێ دا نە هات هەتاکو هاتییە ڕادەست کرن. ئەز ل کەنیسێ مابووم و نەچار بووم بریارێن وان بجهبینم بتنێ داکو بشێم بژیم. هندەک ڕۆژ هەبوون من کەسێن موسلمان ددیتن لێ گەلەک ڤەنەدکێشا و دەنگوباسێ مرنا وان د گەهشتە من و من بەردەوام لاڤا ژ خودێ دکرن کو ڕۆژەک بهێت و بچمە مەکەهێ و بچمە حەجێ و ئەڤە ئێک بوو ژ خەونێن من لێ ڕۆژەک ژ ڕۆژان قەشەیەکی گازی من کر گۆت: “کاردینال خمینسی یا گازی تە کری پێدڤییە بچییە ل دەڤ” و ئەز گەلەک ژ ئەڤێ چەندێ ترسییام هەتاکو چوویمە ل دەڤ و ئەوی گۆتە من: “پێدڤییە بچییە ئەردێ نوی و بانگەوازیێ بکەی بۆ ئایینێ مە” ئەڤ چەندە بۆ من گەلەک یا نەخوش بوو چەوا بچم ب زۆڕی خەلکی بینمە سەر ئەڤی ئایینی لێ نە چاربووم کارێ خو بکەم و بچمە دگەمیێ دا، لێ ڕۆژا ئەم چووین یێ ب خەم بووم هەتاکو شەڤ سەر مەدا هاتی و با و بارانێن بهێز دهاتن. هەمی دنڤستی بوون، ئەز یێ هشیار بووم و من پێکول ل سەر لێڤا گەمیێ کرن دا خۆ بگرم و نە کەڤم لێ ئەز کەفتمە د دەریایێدا و ئاڤ گەلەکا تەزی بوو. من هزر کر دێ مرم. لێ، پاشی ئەوی بایێ بهێز گەمی نقوم کر و هەمی ئەوێن د ناڤدا مرن. من ژی خۆ ب دارەکی ڤە گرت هەتاکو هشیار بوویم. ئەز دناڤ گەمیەکێ دا بووم، و، ل دەما ڕابوویم، من دیت هەمی ب عەرەبی د ئاخفتن گەلەک کەیفا من هات وەک خەونێ بوو و من زانی ئەو مسری نە و بازرگانن. لێ، ئەو ژ من مەندەهۆش بوون نە زانین ئەز کیمە، موسلمانم یان نە. لێ، هەتا من چیرۆکا خۆ بۆ وان گۆتی، هەمییان کرە گری ب چیرۆکا من پاش وان گۆت: “سوپاس بۆ خودێ ئەم بخۆ ژی دێ بەرەڤ مەکەهێ ڤە چین و تو ژی دێ چیە وێرێ” و وان جلکێن نوی دانە من و من نڤێژا بکووم دگەل وان کر کەیفخۆشیا من نە دهاتە وەسفکرن ب ئەڤی تشتی.
کۆرتکرن و بەرهەڤکرن: هێلان سفر
پێداچوونا زمانی: نورا عبدالسلام