مووسلمان بوونا کوردان

کورد ژ کەڤن وەرە موسلمان نەبوون وەکو د بابەتێ بەری نوکە دا مە ئاماژە پێکری کورد ژ چەندین ئاینێن جیواز پێک دهاتن مینا ئایینێ یەهودی و مەسیحی و زەرەدەشتی بەلێ ب بوورینا دەمی و د سەردەمێ ڤەکرنێن ئیسلامێ ( فتوحاتێن ئیسلامێ ) ئێدی ئاینێ پیروز ئیسلام گەهشتە دەڤەرێن کوردی ژی یا گرنگە ئەم بێژین چەوا ئەرێ ب زوری کورد بوینە موسلمان وەک گەلەک کەس د گوتنێن خودا د بێژن و هەروەسا دێ ئاماژێ دەینە وێ چەندێ بریارا کیش سەرکردێ موسلمان بوو ، ڤەکرنێن ئیسلامێ ب گەهنە کوردستانێ دگەل من بە دا بزانی !

فتوحاتێن ئیسلامی بۆ دەڤەرێن کوردنشین د سەردەمێ خەلیفێ دویێ عومەرێ کورێ خەتابی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دا، ب قۆناغ و پلانێن سەربازی یێن وورد دەستپێکرن. عومەرێ کورێ خەتابی دیت کو پاراستنا دەولەتا ئیسلامی پێدڤی ب نەهێلانا مەترسیێن ئیمپراتۆریەتا ساسانی هەیە.

ل خوارێ هندەک ژ خالێن سەرەکی یێن وێ بڕیارێ و چەوانیا گەهشتنا وان بۆ کوردستانێ هاتینە دیارکرن:

١. پاراستنا سنووران و شکاندنا ساسانیان

پشتی سەرکەفتنا موسلمانان د شەڕێ قادسیە دا (١٥ مشەختی / ٦٣٦ زایینی)، رێکا دەشتا عێراقێ بۆ موسلمانان ڤەبوو. عومەرێ کورێ خەتابی د وێ باوەرێ دا بوو کو هەتا چیا و دەڤەرێن بلند (کوردستان) د دەستێ ساسانیان دا بن، ئەو دێ هەر بنە مەترسی بۆ سەر موسلمانان ل بەغدا و کووفەیێ. لەوما بڕیار دا فتوحات بەرەڤ چیا ڤە بچن.

٢. ئاراستەیێن فتوحاتێ بەرەڤ کوردستانێ

فتوحات ب چەند ئاراستەیەکا دەستپێکرن کو عومەرێ کورێ خەتابی فەرماندێن شارەزا بۆ دەستنیشان کربوون:

• ئاراستێ باکوور (موسل و جەزیرە): عومەری فەرماندە عیازێ کورێ غەنەم ڕەوانە کر. وی شیا "تکریت" و پاشان "موسل" ڤەبکەت، و ل وێرێ بەرەڤ  دەڤەرێن وەک زاخۆ، ئامێدیێ، و ماردینێ چوو.
• ئاراستێ ڕۆژهەلات (چیایێن زاگرۆس): پشتی شەڕێ مەزن یێ نەهاوەند (٢١ مشەختی)، کو ب "فتح الفتوح" دهێتە نیاسین، هێزێن موسلمانان بەرەڤ ناڤ دلا چیاکێن کوردستانێ چوون (کرماشان، هەمەدان، و دەڤەرێن تیکتیکی).

٣. ستراتیژیەتا عومەرێ کورێ خەتابی

عومەر یێ ناڤدار بوو ب وێ یەکێ کو گەلەک یێ هوشیار بوو د پێشڕەویا سەربازی دا، ئەو نەدهاتە سەر وێ باوەرێ کو سوپایێ خوە بکەتە د مەترسیێن نەدیار دا، لەوما:

• نامە بۆ فەرماندان دهنارتن کو د ناڤبەرا هەر پێشڕەویەکێ دا، پێدڤیە بنکەیێن سەربازی (ثغور) ئاڤا بکەن.
• فەرمان ددا کو مامەلەیەکا دادپەروەرانە دگەل خەلکێ دەڤەرێ بکەن دا کو هاریکاریا وان بکەن د سەقامگیریا بارودۆخی دا.

٤. پەیمان و رێککەفتن

گەلەک ژ دەڤەرێن کوردستانێ ب "سولح" (ئاشتی) هاتنە ڤەکرن. عومەرێ کورێ خەتابی ڕێز ل تایبەتمەندیا دەڤەرێن چیایی دگرت، و فەرماندێن وی پەیمانێن ئایینی و پاراستنا سامان و گیانی دگەل سەرۆک هۆزێن کوردان ئیمزا دکرن بەرامبەر دانا "جزیە"یێ یان پشکداریکردن د ئارامیێ دا.

د ئەنجام دا: فتوحاتێن کوردستانێ د سەردەمێ عومەرێ کورێ خەتابی دا نە تەنێ بۆ بەرفەرهکرنا ئاخێ بوون، بەلکو بۆ هندێ بوو کو ئیمپراتۆریەتا ساسانی جارەکا دی نەشێت هێزێن خوە کۆم بکەتەڤە و هێرش بکەتە سەر مەدینێ و ناڤەندا دەولەتا ئیسلامی.

یا خویایە ئەم ل ڤێرێ ب دەینە دیار کرن و یا گرنگە ئەم بێژین گەلەک نەیار و دوژمنێن ئیسلامێ د ناڤ کوردستانێ دا هوسا دەنە دیار کرن کو کوورد ب شیری و زولمێ بووینە موسلمان بەلێ چ راستی بو ئەڤێ گوتنێ نینە یا راست و دروست ئەوە ، کورد ژ ئەوان مللەتان بۆن یێن گەلەک نەخوشی ژ دەولەتێن دەوروبەر دیتین مینا زولم و زورداریێ و دەست بسەردا گرتنا مالو مولکان و گەلەک نەخوشیێن دی یێن ئەم هەمی دزانین ، بەلێ ب هاتنا موسلمانا و ڤەکرنا دەڤەرێن کوردا ژبن زولما ئەڤان دەولەتا مینا ساسانیا و بیزەنتیا کوردان هوسا هزر کرن ب هاتنا مللەتێ ( عەرەب ) دێ ژبن زولما ئەڤان دەولەتان دەرکەڤیت لەورا هەر زووی باوەری ب ئاینێ ئیسلامێ ئینان ، بەلێ یا گرنگتر من دڤێت بێژم یا ئەوان کاریگەریێن عەرەبان کرینە سەر کوردان :

ب ڤەکرنا باژێر و گوند و کەلهێن کوردنشین ، کوردستان کەفتە ژێر دەستهەلاتداریا عەرەبێن موسلمان و کرە بەشەک ژ دەستهەلاتداریا خیلافەتا ئیسلامێ و ژ لایەن والی و نوینەر و بەرپرسێن خیلافەتێ برێڤە دبر ، و دهەمان دەمدا ئاینێ ئیسلامێ و رەوشەنبیریا ئیسلامێ و زمانێ عەرەبی هێدی هێدی بەربەلاڤ بوو و مللەتێ کورد ژی ب هەمی چین و توێژاڤە باوەری ب ئایینێ نوی هێنا .

بەلاڤبونا ئاینی و موسلمانبوونا کوردا خالەکا گرنگ و هەرە مەزنە د دیروکا کوردان دا چونکە گەلەک کارتێکرنێن ئەرێنی و نەرێنی ل سەر کوردستانێ هەبوون ؛

دەستهەلات ژ فارسێن ساسانی و رومێن بیزەنتی هاتە ڤەگوهاستن بو دەستێن عەرەبێن موسلمان .

موزگەفت و حوجرەیان جهێ ئاگر خان و پەرستگەهان گرت .

ئەنجامدانا ئەرک و رێورەسمێن ئایینی جهێ پیرو قەشەیان ، ل دەسپێکێ بوونە مەلا و فەقە و پاشان درەنگتر ژی شێخ و صوفی رێبەریا خەلکی دکر و رێکا راست و خودێ نیاسین نیشان دا .

هەروەسا کاریگەریا نەرێنی ئەم بێژین ئەو بوویە گەلەک ژ خەلکێ عەرەب دەست ب سەر مال و ملکێن کوردان دا گرت و ملکێن خویێن شەرعی دزانین ئەڤە ببو جهێ نەرازیبوونا کوردان ، ئەو دەڤەرێن ب بەرهەم و پیت بو بخو ب دەسکەفتەکێ شەری ددانان و دکرنە ملکێن خوو .

هەروەسا هێدی هێدی کارتێکرنێن مەزن ل سەر کوردان کرن مینا ناڤێن ئەوان کول دەسپێکێ هەر چ ناڤێن عەرەبی دناف مللەتێن کوردان دا نەبوون بەلێ بورینا دەمی دشێین بێژین ناڤێن وا هەمی بوونە عەرەبی .

بەلێ ئەڤە د شەڤەک و روژەکان دا درووست نە بوویە بەلکو ب سەداهان سالان یا چووی تا ئەف هەمی کارتێکرنە درووست بووی چونکە ڤەکرنا کوردستانێ ل سالا 16 مشەختی دەسپێکریە و تا پتریا کووردان بووینە موسلمان .

هندەک ژ ئەوان شەران یێن موسلمانان کرین ژ پێخەمەت ڤەکرنا دەڤەرێن کوردنشین ( شەرێ جەلەولا - شەرط نەهاوەند -گرتنا حلوان ماسبەتان و شارەزوور و گەرمیان -ڤەکرنا خوزستان الاهواز ) . 

تب: ئێکەم باژێرێ کوردان کو هەر زووی باوەری ب ئیسلامێ ئیناین باژێرێ ( خانەقین ) بوو .

ل دووماهیێ یامن دڤێت بێژم بو ئەوان کەسان یێن دبێژن ب زوریی هین بووینە موسلمان ، دەمێ ئیسلامێ باژێرەک ڤەکربان ل دەسپێکێ د گووتنە ئەوان کو دێ باژێر هێتە ڤەکرن و ژبوو هندێیە دا ئیسلامێ ب گەهینن پاشان دەست ب ڤەکرنێن خو دکرن و نموونەیێن مە هەین ل باژێرێ دهوکێ چەندین دێرێن کەڤن و ئاگر خانە ماینە وەکی خو کو کەڤناتیان وان ڤەدگەریتە بەری ئیسلامێ ئەڤە دەتە دیار کرن کو موسلمانان ب زوری کەس نە کریە موسلمان هەروەسا جوداهیا موسلمانان دگەل ئاینێن دی کوو نموونەیەکێ دەینە دیار کرن موسلمانان ب سالان حوکم ل دەڤەرێن ئەوروپی کریە مینا ئیسپانیا ئەندەلوس بەلێ دەمێ مەسیحییان دەست بسەردا گرتین هەمی مزگەفت و حوجرەیێن وان ژناڤ برن و گەلەک ژ خەلکی کوشتن و بریندار کرن و ب خورتی خەلک ژ ئایینێ وان ڤەدکرن  .

نڤیسین : هێلان سفر

ژێدەرێ ئێکێ : you tube ، موسلمان بوونا کوردان ، فرست مرعی

ژێدەرێ دووێ : بابەتێن زانکویا دهوک کولیژا زانستێن مروڤایەتی پشکا مێژوو