دەروون و لایەنێ سایکۆژیا مروڤی پشکەکە ژپێکهاتەیا گرنگا کەسایەتیا وی و ڕەهەندەکێ بایلۆژیکی و مادی یێ هەی. لایەنێ سایکۆلۆژیێ مڕۆڤی ژ ژمارەکا گەلەك یا کریار و رەفتاران پێکدهێت وەکی لایەنێ ئەقلی و هزری ، بیروباوەر و بها و ئاراستە و مەیل و ئارەزۆ.
کاریگەریا چەندەها ڤاکتەرێن جودا جودایێن بوماوەیی و ژینگەهێ دا دبۆریت.
خالەکا گرنگ کوپێدڤیە قوتابێ ل دەمێ خواندنێ و بەرهەنگاریا هەلوەستێن تاقیکرنێ ل بیرا خۆ نەبەت ئاگەهداربوونا وییە ژ ڕۆلێ کاریگەری بارودۆخێ لایەنێ سایکولوژیی مروڤی لسەر ژیانی ب گشتی و ژیانا قوتابی ب تایبەتی و ل گاڤا خواندنێ و سەرەدەریێ د گەل تاقیکرنان دا.
سەرکەڤتنا قوتابی د خودانێ و تاقیکرنان دا تا ڕادەکێ گەلەک زور گرێداییە ب دەروون و سایکۆلۆژیایا ویڤە.
سێ جوورێن بیردانکێ هەنە؟
- بیردانکا هەستەوەری/ مرۆڤ برێکا هەر 5 هەستەوەرا "چاڤکرنێ و گوھ لێبوونێ و بهێنکرنێ و تامکرنێ و دەستکرنێ" ئانکۆ (لمس) مرۆڤ زانینێ ژ قۆتابخانێ و ماموستایی و پولێ و دەورووبەرا وەردگریت.
- بیردانکا ماوە کورت/ پشتی مە برێکا هەر 5 هەستەوەرا وەرگرتی و پاشی ئەو چوون ماڵ ئێکسەر ئەو بابەتە خواند ئۆتۆماتیک دێ بابەت چیتە بیردانکا ماوە کورت و تێدا ئامادەکری و بەرهەڤکری بیت.
- بیردانکا ماوە درێژ/ ئەگەر قوتابی ئاگەھداربیت لسەر ئەوا ماموستای برێکا بیردانکا هەستەوەری و پاشی بیردانکا ماوە کورت دا و پاشی ئەو خواندن وان وەرگرت و شنی دێ چتە بیردانکا ماوە درێژ و حەتا حەتایێ دێ لێ مینت و ژبیر ناهێت کرن.
ئاریشەیێن سایکولوژیێن قوتابیان
ئاریشەیێن دەروونی یێن وەکی خرابیا سەرەدەری دگەل خێزانێ ژ ئاریشەیێن ل گەل هەڤالێن خۆ ، نیگەرانیەکا زۆڕ ، ترسیانەکا گەلەك ژێ شکەستنا و سەرنەکەڤتنێ ، خۆ هێلانە ب هیڤیا خەلکێ دیتر ، رەشبینی ، لاوازی و نەبوونا هەستا بەرپرسیارەتیێ دخۆاندنێ دا ، نەبوونا و لاوازیا بهایێن زانستی و زانینێ دناڤ خێزانێ دا.
چارەسەرکرنا ڤان ئاریشەیان
ب رێکا دابینکرنا کەش و هەوایەکێ باش و گونجای وهەژی بۆ خواندنا قوتابیا ژ ڕوویێ پاقژیێ و دویریێ ژ دەنگ و قەرەبالغی ، دارشتنا، پلانەکا زانسیانە و واقعیانە بۆ خۆاندنێ ، خۆ دویرکرتن ژ ئەنجامدانا کارەك یان جەند کارەکێن دیتر پێگڤە دگەل خواندێن بوو نموونە:
هندەك گوتنێن ب هێز و پۆزەتیڤ دگەل زاتێ خۆ دا وەکی:
- ئەز مرۆڤەکێ خۆدان شیانێن باشم.
- ئەز کەسەکێ ژێهاتیمە.
- ئەز هەژی نمرێن باشم.
- من باوەریا بخۆ هەی.
- ئەز دێ وێ باوەریدامە کۆ پسیار دێ ب ساناهیبن.
- ئەز قوتابیەکێ زیرەك هوشیارم.
- هیچ تشتەکێ من ژ قوتابیین دیتر کمتر نینە.
- کێمکرنا ڕادێ ترسێ نك قوتابیان.
نڤیسین: خالد مسلم سليمان