کارێ پولیسی یێ سەردەم پتر ژ هندێ یە کو ب تنێ بەرسڤدانا پەیوەندییان بیت، بەلکو پێدڤی ب نێزیکبوونەکا پێشوەخت و تێکەلکرنێ ل گەل جڤاکی ژی هەیە. بۆ پشتەڤانیکرنا ڤێ چەندێ، کۆلیژا پولیسان ل بەریتانیا "رێنمایێن پولیسێن تاخی: کەرستەیێن پشتەڤانیێ بۆ سەرپەرشتیاران" بەلاڤکر.
ئەڤ نامیلکە پێزانین، شيرەتێن پراکتیکی، و ژێدەران دابین دکەت کو هاتینە دروستکرن بۆ هاریکاریکرنا سەرپەرشتیاران د جێبەجێکرنا ستراتیژیێن کاریگەر یێن پولیسێن تاخی دا. ئەڤ رێنمایە کو ل سەر ڤەکۆلینان هاتینە ئاڤاکرن و ب هاریکارییا ئەفسەر و کارمەندێن هێلا پێشیێ هاتینە پێشئێخستن، نەخشەڕێیەکێ بۆ سەرکردایەتییەکا کاریگەر پێشکێش دکەت بۆ ئەفسەر و سەرپەرشتیارێن پولیسا.
ل خوارێ، ئەم دێ حەفت رێنمایێن سەرەکی یێن کو پولیسێن تاخی یێن کاریگەر پێناسە دکەن، شرۆڤە کەین و دێ بەرێ خۆ دەینێ کا چاوا سەرپەرشتیار دشێن وان بجهـ بینن. و بۆ زانین پولیسێن تاخی هاوشێوەی پولیسێن کۆمەڵگەیی نە یێن هەرێما کوردستانێ.
1. تێکەلکرن ل گەل جڤاکان
ناڤەرۆکا پولیسێن تاخی ژ دەوریەیێن هەڕەمەکی دەرباس دبیت، بۆ هندێ کو تێگەهشتن و تێکەلی ل گەل جڤاکی هەبیت. ئەفسەرێن سەرەکی بەرپرسیارن ژ پشتراستبوونێ کو کارێ پولیسی ل سەر تێکەلی و تێگەهشتنەکا کاریگەر هاتیە ئاڤاکرن.
هەبوونەکا بەرچاڤ یا ئاراستەکری
بەرچاڤبوون گرنگە، لێ چاوا دهێتە بکارئینان گرنگترە.
- پێدڤییە ئەفسەر، کارمەند، و خۆبەخش بەرپرسیار بن ژ پاراستنا هەبوونەکا بەرچاڤ و ئاراستەکری د ناڤ تاخێن خۆ دا.
- ڤەکولین دیار دکەن کو دەوریەیێن پێیان یێن ئاراستەکری، تایبەت ل دەمێ دگەل تێکەلکرنا جڤاکی و چارەسەرکرنا کێشان دهێنە گرێدان، دشێن تاوانان کێم بکەن، رەفتارێن دژی جڤاکی کێم بکەن، و نێرینێن خەلکی بەرامبەر پولیسان باشتر بکەن.
- ب پێچەوانەڤە، دەوریەیێن هەڕەمەکی یان بتنێ بەرسڤدانا پەیوەندییان نەشێن هەمان کاریگەریێن ئەرێنی پەیدا بکەن.
- بۆ زێدەکرنا ڤێ بەرچاڤبوونێ، سەرپەرشتیار دشێن دەوریەیان ل سەر "خالێن گەرم" یێن تاوانێن زۆر یان باوەرییا کێم یا خەلکی چڕ بکەن، تۆرێن جڤاکی بکاربینن، و خۆبەخشان وەرگرن بۆ پاراستنا هەبوونەکا دیار.
"باوەرییا خەلکی ب ئەگەرەکێ زۆر دێ کێم بیت ئەگەر خەلک هزر بکەن کو دەوریەیێن پێیان، تێکەلیکرنا جڤاکی و چارەسەرکرنا کێشان بەر ب خراببوونێ ڤە دچن."
نیاسینا جڤاکی و دابینکرنا پێزانینان
بۆ تێکەلیکرنەکا کاریگەر، پێدڤییە پولیس تێبگەهن کا جڤاکێن وان ژ کێ پێکهاتییە.
- پێدڤییە سەرپەرشتیار پشتراست ببن کو پولیس خەلک و جڤاکێن جودا ناس بکەن و دەستنیشان بکەن، و د رێکێن وان یێن پەسەندکری بۆ تێکەلیێ تێبگەهن، و ئاستەنگێن پەیوەندیکرنێ بزانن.
رۆلێ سەرپەرشتیاری
پێدڤییە سەرپەرشتیار گرنگیێ بدەنە تێکەلیکرنێ ب رێکا پشتراستبوونێ کو کارمەند دەمێ پێدڤی بۆ ڤان چالاکییان هەیە. هەروەسا پێدڤییە تێکەلییا باش یا جڤاکی خەلات بکەن، ب تایبەتی ئەو کارێن کو دکەڤنە دەرڤەی پێڤەرێن ئاسایی یێن ئەدایێ.
2. چارەسەرکرنا کێشەیان: مۆدێلا SARA د کاری دا
چارەسەرکرنا کێشەیان وەک ئێک ژ ستراتیژیێن هەرێ کاریگەر یێن پولیسان هاتیە دەستنیشانکرن. دەمێ ب تەمامی دهێتە بجهئینان، تاوانێ کێم دکەت، رەفتارێن دژی جڤاکی رادوەستینیت، و ب شێوەیەکێ بەرچاڤ داخازێ ل سەر خزمەتگوزاریێن پولیسان کێم دکەت.
مۆدێلا SARA
پێدڤییە سەرپەرشتیار پشتراست ببن کو تیم پرۆسەیەکا رێکخستی بکار دئینن بۆ سەرەدەریکرنێ ل گەل پێشینەیێن کاری ب هەڤکاری ل گەل جڤاک و هەڤپشکان. ستاندارد بۆ ڤێ چەندێ ژی مۆدێلا SARA یە:
- پشکنین (Scanning): لێگەڕیان د ناڤ ژێدەرێن پێزانینان دا بۆ دەستنیشانکرن و دانانا پێشبینیان بۆ کێشەیێن جڤاکی.
- شیکارکرن (Analysis): ئاڤاکرنا تێگەهشتنەکا تەمام بۆ سروشت، قەبارە، و ئەگەرێن بنەرەتی یێن کێشەیێ.
- بەرسڤدان (Response): ئەنجامدانا کریارەکا ئاراستەکری و گونجای ل دژی وان ئەگەرێن بنەرەتی.
- هەلسەنگاندن (Assessment): پشکنینا وێ چەندێ کا ئەو کریارا ئاراستەکری ب سەرکەفتیانە کێشە چارەسەر کر یان نە.
گرنگییا هەلسەنگاندنێ
ئێک ژ لاوازیێن دیار د چارەسەرکرنا کێشەیان دا ژ لایێ پولیسان ڤە ئەڤەیە: نەبوونا هەلسەنگاندنا کاریگەریێ یە. بێی هەلسەنگاندن، تیم نابینن کا تەکتیکێن وان ب مفا بوون یان نە، رەنگە سەرچاوە ل سەر چارەسەریێن نە کاریگەر بهێنە ب هەدەردان، و کەسێن دی نەشێن ژ وان ئەزموونان فێر ببن.
پێدڤییە هەلسەنگاندن ل گەل رەوشێ ژی بگونجن، ب رێکا بکارئینانا هەلسەنگاندنێن تەمام بۆ رەوشێن ئاڵوز و زەحمەت، و هەلسەنگاندنێن سڤک بۆ رەوشێن ساناهی تر.
ئاراستەکرنا چالاکیێن پولیسان
بۆ شیکارییا گەف، مەترسی، و زیانێ ب رێکا ژێدەر و سەرچاوەیێن بەردەست، پێدڤییە پولیسێن تاخی ب شێوەیەکێ گەلەک هویربین ل دویف پێدڤییێن جڤاکی و شیکارکرنا گەف، مەترسی، زیان، و لاوازییان بگەڕن.
3. دەستنیشانکرنا لاوازیێ د کەس و جهان دا
تاوان و زیان ب شێوەیەکێ یەکسان نەهاتینە بەلاڤکرن، بەلکو ئەنجامێن وان ب توندی ل هندەک جهان کۆم دبن.
- جهـ: تاوان ل "خالێن گەرم" یێن جوگرافی کۆم دبن، کو زۆر جاران جهێن بچویکن کو ب درێژاهیا سالان ب کێشەیێن درێژخایەن دنالن.
- قوربانی: هندەک کەس گەلەک د لاوازن، و مەترسییا دوبارەبوونا قوربانیدانێ ل گەل هەر رویدانەکێ ل سەر وان زێدەتر دبيت.
- تاوانبار: ڤەکولین دیار دکەن کو بتنێ سەدا 10 ژ تاوانبارێن چالاک بەرپرسیارن ژ نێزیکی سەدا 50 ژ هەمی تاوانان.
دەمێ پلاندانان بۆ چالاکییێن ئاراستەکری دهێتە کرن، پێدڤییە سەرپەرشتیار هزرکرنا خۆ بەرەف خۆپاراستنا درێژخایەن ڤە ببەن. ئەڤە ژی تێگەهشتنا دوو خلان بخۆڤە دگریت:
- فاکتەرێن مەترسیێ: وەک ئەزموونێن نەخۆش یێن زارۆکینیێ یان توندوتیژی یان بەرکەفتنا ب بکارئینانا ماددەیێن هۆشبەر.
- فاکتەرێن پاراستنێ: وەک کاریگەرییا کومڤەبوونێن جڤاکی، کو تێدا ئاکنجی باوەریێ ب ئێک و دوو دئینن و پێکڤە بەرهنگارییا کێشەیێن خۆ دبن.
"ئاراستەکرنا چالاکییان بۆ خالێن گەرم کو پولیس تێدا دشێت د ئێک دەم دا جهـ و تاوانباران بکەتە ئارمانج، ئەگەرێ هندێ کێمتر دکەت کو ئەنجامێن پێچەوانە هەبن (ئانکو تاوان زێدە ببن)، بەراورد ب هندێ کو ب تنێ تاوانباران بۆ سزادانێ بکەنە ئارامانج."
4. بەلاڤکرنا کەلتوورێ دروست
بۆ هندێ کو پولیسێن تاخی کار بکەن، پێدڤییە خەلک ب حەزا خۆ پشکداریێ بکەت. ئەڤە پێدڤی ب کەلتوورەکێ رێکخستی یێ ئاڤاکری ل سەر بنەمایێ دادپەروەرییا رێکاران هەیە.
چار ستوینێن دادپەروەرییا رێکاران
دەمێ خەلک باوەریێ ب پولیسان دئینن و وەک لایەنەکێ رەوا بەرێ خۆ ددەنێ، رەنگە پتر هاریکاریێ بکەن، تاوانان رابگەهینن و پەیرەوییا قانوونێ بکەن. دادپەروەرییا رێکاران چوار ستوینێن سەرەکی ل خۆ دگریت:
- دەنگ: دانا دەلیڤەیەکێ ب کەسان بۆ دەربڕینا دیتنێن خۆ و ب دروستی گوهداریکرنا وان.
- بێ لایەنی: دانا بڕیارێن بێ لایەن و بەردەوام ل سەر بنەمایێ راستییان.
- رێزگرتن: سەرەدەرییا دادپەروەرانە و ب رێز ل گەل هەمییان.
- جهێ باوەریێ: ڤەکرنا پێزانینێن گشتی بۆ خەلکی و راستگۆیی.
هەر پەیوەندییەک شوینەوارەکێ دهێلیت
ئەو رووبرووبوونێن کو وەک نادادپەروەر یان بێ رێزی دهێنە دیتن، ب توندی زیانێ ب رەوایەتییا پولیسان دگەهینن. ژبەرکو سەرەدەرییا نادادپەروەرانە پێشبینیێن خەلکی بنپێ دکەت، پتر ئەگەرێ هندێ یێ هەی کو بمینتە ل بیرا خەلکی و بهێتە گەنگەشەکرن ژ سەرەدەریێن دی یێن دادپەروەرانە. ئەگەر ژ ئەنجامێ ڤێ چەندێ جڤاک خۆ ژ پولیسا ڤەکێشن، دێ کارێ پولیسی د دەمێ درێژخایەن دا گەلەک زەحمەت تر لێ هێت.
دادپەروەرییا رێکاران یا ناڤخۆیی
پێدڤییە ئەڤ کەلتوورە ژ ناڤخۆ ڤە دەست پێ بکەت. پێدڤییە سەرپەرشتیار وەک نموونەیا دادپەروەرییا رێکاران ل ناڤخۆ کار بکەن.
- ب سەرەدەرییا دادپەروەرانە و رێزگرتن ل گەل کارمەندان، سەرپەرشتیار تیمێن خۆ ب هێز دئێخن بۆ دانا بڕیارێن گرنگ و هەبوونا هەلویستێن ئەرێنی بەرامبەر خەلکی.
- پێدڤییە سەرپەرشتیار ب هویربینی هزر ل وێ چەندێ بکەن کا چاوا سەرەدەریێ ل گەل گوهۆڕینێن رێکخراوەیی (رێکخستنێ) و ژێدەرێن نەدادپەروەریێ بکەن، وەک قەبارە و زەحمەتییا کاران، پلەبلندکرن، یان رێکارێن سکالایان.
5. ئاڤاکرنا شیانێن شیکارکرنێ
چارەسەرکرنا کێشەیان ب شێوەیەکێ گەلەک مەزن پشت ب شیکارکرنەکا دروست دبەستیت. هەر قۆناغەکا مۆدێلا SARA پێدڤی ب رێکێن وەک شیکارکرنا ئاماری، یان ژی نەخشەکێشانا خالێن گەرم، و گەلەک شیانێن دی یێن شیکارکرنێ هەیە.
دگەل هندێ، ئەنجامدەرێن هێلا پێشیێ گەلەک جاران کێشە دگەل دیتنا دەمی بۆ شیکارکرنێ هەنە و گەلەک جاران رووبروویێ کێماسییا پشتەڤانییا کەسێن تایبەتمەند ب شیکارکرنێ دبن، کو ئەڤە ژی ئاستەنگەکا مەزنە بۆ چارەسەرکرنا کێشەیان.
6. پێشخستنا ئەفسەر، کارمەند، و خۆبەخشان
پێدڤییە ئەفسەرێن سەرەکی ب نێزیکی ل گەل کۆلیژا پولیسان کار بکەن بۆ پشتراستبوون ژ هندێ کو کارمەند فێربوونەکا ئاراستەکری و گەشەپێدانەکا پیشەیی یا بەردەوام د بوارێن سەرەکی دا وەک دادپەروەرییا رێکاران، چارەسەرکرنا کێشەیان، و تێکەلیکرنا جڤاکی وەرگرن.
- فێربوونا پۆلێ بەرامبەر فێربوونا ل سەر بنەمایێ پراکتیکێ: هەر چەندە راهێنانا د پۆلێ دا یا کاریگەرە بۆ پێدانا زانیارییان و ئاگەهدارکرنا کارمەندان ل سەر پێشهاتێن نوی، لێ ئەو فێربوونا کو د ناڤ کاری دا دهێتە کرن ب ئەگەرەکێ زۆرتر دێ رەفتاران ژی گوهۆڕیت.
- گەشەپێدانا پیشەیی یا بەردەوام و پشتەڤانییا سەرپەرشتیاری: سەرپەرشتیار رۆلەکێ گرنگ د ڤێ پێشڤەچوونێ دا دگێڕن. پێدڤییە ئەو ب شێوەیەکێ چالاک کێماسییێن زانیارییان د ناڤ تیمێن خۆ دا هەلسەنگینن، د دەمێ هەلسەنگاندنان دا گەنگەشەیا پێدڤییێن فێربوونێ بکەن، و دەلیڤەیێ ب کارمەندان بدەن بۆ پشکداریکرنێ د چالاکییێن راهێنانێ دا.
7. پێشخستن و هاوبەشیکرنا فێربوونێ
ژینگەها پولیسی بەردەوام د گوهۆڕینێ دایە، کو ئەڤە ژی دبیتە ئەگەر بەلگە و ڤەکولینێن کێم هەبن ل سەر پێشهاتەیێن نوی. ڤالاهییێن هەین ل دەستنیشانکرنا باشترین رێکان بۆ بکارئینانا تۆرێن جڤاکی بۆ تێکەلیکرنا جڤاکی، تێگەهشتنا رۆلێ پولیسان د دەستتێوەردانێن پێشوەخت یێن کاریگەر دا، و پێڤەرکرنا وێ چەندێ کا چاوا پولیسێن تاخی دشێن هەڤگرتنا جڤاکی ئاڤا بکەن. بۆ هندێ ژی کۆلێژا پولیسان ل بەریتانیا پشتەڤانیا ڤەکولینان ژی دکەت بۆ پڕکرنا ڤان ڤالاهییان.
دوماهیک
رێنمایێن کۆلیژا پولیسان ب روونی دیار دکەن کو سەرکەفتنا پولیسێن تاخی نە تشتەکێ بێ بنەمایە. بەلکو ئەڤە ئەنجامێ ستراتیژیێن هزرپێکری و ل سەر بنەمایێ بەلگەیان، دادپەروەرییا رێکاران، و چارەسەرکرنا کێشەیان یا هاتییە ئاڤاکرن. وەک سەرپەرشتیارەک، رۆلێ تە یێ سەرەکییە. ب پاراستنا دەمێ تیما خۆ بۆ تێکەلیکرنا چالاکانە ل گەل جڤاکی، پالپشتیکرنا هزرکرنەکا شیکاری، و پەروەردەکرنا کەلتوورەکێ ناڤخۆیی یێ رێزگرتنێ، تو بنیاتێ جڤاکەکێ پاراستی تر و خودان باوەریتر ددانی.
نڤیسین: احمد مصطفى
ژێدەر:
Neighbourhood policing guidelines. (n.d.). In College of Policing - UK. https://assets.college.police.uk/s3fs-public/2020-11/NPG_supporting_material_supervisors.pdf