ئەو ڤەکولینە یاکو بەحس ل چاوانیا کارتێکرنا ڕەنگان لسەر رەفتار وهەستێن مروڤان دکەت، پەیوەندیێن سوزداری پێکڤەگرێدانەکا سەرنجراکێش هەیە کو کارتێکرنێ بشێوەیەکێ راستەوخو دکەتە سەر مزاج(گێول)و بریارا، پشت بەستنێ لسەر بەرسڤدانا مەژی یا فسیولوجی بو رەنگان دکەت، کو دبیت کارتێکرنێ لسەر دەردان(إفراز)کرنا هورمونەکێ دەست نیشانکری د رێکخستنا لەشی دا بکەت، و هەر ڕەنگەکی رامانەکا خو یا دەروونی و سوزداری یا جیاواز هەیە، و ئەڤ زانیاریە دهێنە بکار ئینان دبوارەکێ جیاوازدا وەکی (مارکتینگ ـ بازار کرن) ،دیزاین و هەروەسا بو تێگەهشتن وکارتێکرنا لسەر ساخلەمیا دەروونی بکاردهێت.
سایکۆلوژیا ڕەنگان
د ڤەکولینێن دەروونی دا دیاربوویە کو ڕەنگان کارتێکرنەکا ئەرێنی ونەرێنی لسەر دەروون و هەڵچوون و گێول و رەفتارێن مرۆڤی هەیە، ژلایەکێ دیڤە ڕەنگ کارتێکرنا خو لسەر لایەنێ لەشی یێ مرۆڤی دکەن وەکو هێزا لەشی ولێدانێن دلی، ڕەنگ هێزەکا بریسقەدارە ولدەمێ چاڤ دبینن پێشوازی وان دکەت و دهێتە گهورین بو ڕەنگەکێ دیارکری، فاکتەرێن دبنە ئەگەرێ هلبژارتنا ڕەنگان(کارێ مرۆڤی، ڕەگەز ، ژیێ مرۆڤی، ژینگەها دەوروبەر، بارێ تەندروستی، حەزا مرۆڤی)، ڕەنگ هەر دکەڤن دا دهاتنە بکارئینان بۆ مەرەمێن نیشتیمانی و دەروونی، بۆ نموونە:
- دروشمێ ئەمەویان ڕەنگێ سپی بوو، ئەڤەژی رامانەکا دەروونی د بەخشیتە وان.
- دروشمێ عەباسیان رەش بوو.
- دروشمێ عەلەویان یێ کەسک بوو.
- دروشمێ مسریێن کەڤن یێ دناڤ ئەهرامێت واندا یێ کەسک بوو.
- دروشمێ چینیان بناڤێ فونج شویی بوو، ڕامانا وێ کارتێکرنا لسەر دەروونێ مروڤی.
دڤەکولینەکا دەروونی دا ل دور کارتێکرنا ڕەنگێ کەسک و سور لسەر ڕەفتارێن مروڤی ، دئەنجامێن وێ دا دیاربوو پشتی ل کارگەهەکێ رەنگێ کەسک ل شوینا رەنگێ سۆر هاتیە بکارئینان، توندوتیژی دناڤبەرا کرێکارێن وێ کارگەهێ دا کێم بوو، وهەروەسا ئاستێ رێزگرتن حەژێکرنێ لدەڤ وان زێدەبوو، کارگەهەکا دیترا ڕابوو ب گهۆری و ڕەنگێ سندوقێن ڕەش بۆ ڕەنگێ کەسک، دئەنجامدا کرێکاران بساناهیتر شیان وان سندوقان هلبگرن ب هەمان کێشا سندوقێن ڕەنگێ ڕەش ، ڕەنگێ شینێ ڤەکری کارتێکرنەکا ئەرێنی لسەر کێمکرنا ڕەفتارێن توندوتیژ یێن قوتابیان کر، پشتی ڕەنگێ شین یێ ڤەکری دناڤ پولا ئەون دا دانای لدەمێ هێزا روناهیێ دهێتە دناڤ لەشێ مرۆڤی دا هشیاریێ ددەتە رژێنەرا(Pituitary gland) ب دەرئێخستنا هورمونێن دیارکری و د ئەنجامدا دێ کریارێن لەشی هێنە ئەنجامدان و لدوماهیێ دێ کارتێکرنەکا راستەوخۆ لسەر هزر و هەلچوون و ڕەفتارێن مرۆڤی کەت.
رامانێن دەروونی بۆ رەنگان
- ڕەنگێ سۆر: نیشانا کارتێکرنێ و دەرئێخستتنێ یە ،ژ لایەکێ دیڤە ئەو خورارنگەهێن خورارنێن بلەز چێدکەن پێکولا دکەن وی جهی ب رەنگێ سۆر بخەملینن داکو ئەو کەسێن دهێن خوارنێن وان دکڕیت زوی بچیت و وی جهی بۆ کەسەکێ دیتر بهێلیت.
- ڕەنگێ شین: نیشانا باوەریبخوبوونێ یە ، ژ بەر هندێ لدەمێ پێشکێشکرنا سمینارەکێ یان کارەکی باشترە رەنگێ شین بهێتە لبەرکرن داکو هێزەکا دەروونی بدەتە تە و کەسێن دەوروبەرێن تە ژی دێ هەست ب وێ هێزێ کەن.
- ڕەنگێ رەش: نیشانا خەموکیێ یە ژبەرکو هەستەکێ خەمگین ددەتە مروڤی لەوما کەسێ توشی خەموکیێ بووی باشترە ژ لبەرکرنا رەنگێ رەش دویر بکەڤیت.
- ڕەنگێ زەر: نیشانا تیشکا روۆژێ یە لەوما ئەو کەسێن ئاریشەیا خوموکی و قولونا دەروونی هەین دشێن مفای ژ رەنگێن زەر وەربگرن چ ب دیتن یان لبەر خوە کرن.
- ڕەنگێ سپی: نیشانا کێم تورەبوونێ و پاقژیێ یە، بەرێخوەدانا رەنگێ سپی و لبەر کرنا وی دبیتە ئەگەرێ بهێزکرنا هوشیاریا دەروونی لدەڤ مروڤی ودئەنجامدا تۆرەبوونێ کێم دکەت.
- ڕەنگێ کەسک: نیشانا سرۆشتی یە ،هاریکارە بۆ زێدەبوونا ئوکسجینێ وبێهن تەنگیێ لدەڤ مرۆڤی کێم دکەت و پەستانا خوینێ ژی کێم دکەت.
- ڕەنگێ پرتەقالی: دهێتە بکارئینان لدەمێ ماندیبوونا دەروونی و لەشی، هەروەسا هاریکاریا پروسێسا هەرسکرنا خورانێ دکەت و چارەسەریا ئازارێن زەڤلەکان، دهێتە ناڤکرن ب رەنگێ پاڵدەر و مۆراڵەکا بلند.
- ڕەنگێ خەمر و بنەفشی: بۆ کێمکرنا توندوتیژیێ دهێتە بکارئینان دەمارێن دناڤ مێشکێ مرۆڤی را ئارام دکەت و هاریکارە بۆ بێهنڤەدانێ، لەوما ب گونجایترین رەنگن بۆ ژوورا نڤستنێ و نەخۆشخانەیێن دەروونی.
نڤیسین: دەرووناس بارین خالد
هندەک ژێدەر:
- علي، د.نزار عصمت علي، هێزا دەروونی The power of psyche، چاپا ئێکێ 2022.