شەڕ ئێك ژ قورسترین ئەزموونانە کو مرۆڤ تێدا بژیت. شەڕ بتنێ مال و بنیاتێن ژیانێ خراب ناكەت، بەلكی کاریگەریێن كۆیر و درێژخایەن ل سەر دەروونێ مرۆڤی دهێلیت. ل كەشو هەوایێت ترسێ و بەرزەبون و نە ئێمناهی و نە ئارامیێ، مرۆڤ دکەڤێتە شەڕەکێ ناڤخۆیی بۆ پاراستنا ژیانا خۆ.
ترس و نیگەرانیێن بەردەوام
ل دۆخێن شەڕیدا، مروڤ ژیانا خۆ ل بن فشارێن دەروونیێن بەردەوام دژین، ژبەر گوهداریا دەنگێن بۆمبەبارانێ، دیتنا توندوتیژیێ، یان چاڤەڕێكرنا دەنگوباسێن خراب هەردەم. ئەڤ ترس و نیگەرانیین بەردەوام دبیت بهێنە گۆهۆڕین بو نیگەرانیێن مەزن و درێژخایەن، کو کاریگەریێ ل سەر نڤستن، سەرنج و بریار دانێ دكەت، و مرۆڤ هەمی دەمان ل حالەتێ ئامادەییێ دهێلیت ئەگەر خو مەترسی ژی نەبن.
شۆک و تێکچوونا دەروونی (Trauma)
پتریا مرۆڤان، بەتایبەتی زاروك، ل دوخێن شەڕیدا دکەڤنە ژێر کاریگەریا شۆکێن دەروونی، ژبەر دیتنا توندوتیژیێ یان وندبوونا کەسانێن نزیک. و ئەڤ شۆکە ب ڤان ڕێکان دەردكەڤن:
- دیتنا خەونێن ب ترس بەردەوام
- بزدیان (Panic)
- دوویرکەفتنا کۆمەڵایەتی
- ژدەست دانا هەستێ ئێمناهیێ
ل پتریا حالەتاندا، ئەڤ دۆخە دگەهیت نەخوشیا پشتی شۆکێ (PTSD) ئەگەر چارەسەریا پێدڤی نەبیت.
خەموكی و هەستێ بێهێزیێ
شەڕ هەستێ مروڤی بو كونتڕولكرنا ژیانا خو ناهێلیت. ژدەست دانا کاری، خواندن یان داھاتویێ نەدیار، هەستێ بێهێزی و بێهیڤیێ دروست دکەت، و دبیتە خەموكی ژی. مرۆڤ هەست پێدکەت کو هەوڵێن وی بێ بھانە و داهاتوو یێ تارییە.
کاریگەریا شەڕی ل سەر زاروكان
زاروك ل شەڕیدا زۆرترین زیانێن دەروونی دبینن. ترس، کوچکرن یان وندبوون و ژدەست دانا ئێك ژ دایک و بابان کاریگەریێن خراپ ل سەر گەشەیا وان یا هەستی و رەفتاری دهێلیت. وچێدبیت ل نك وان ئەڤ رەفتارە دەربکەڤن:
- رەفتارێن توند و تێکچووی
- میزکرنا بێ دەستی
- کێمبوونا ئاستێ خوێندنێ
- ئاریشە ل دەربڕینا هەستان
ڕێکێن گونجاندنێ و بەرگیریا دەروونی
سەرەڕای ئازار و زەحمەتیێن مەزن، مرۆڤی شیانێن چارەسەربونێ و گونجاندنێ یێن هەین. ژ وان رێكێن هاریكار:
- پشتگیریا خێزانێ و جڤاكی
- باوەری
- هاریكاریا کەسانێن دی
- دەربڕین ژ هەستان ب نڤیسینێ و گفتوگۆیێ
ئەڤ ڕێكە هاریكاریا مرۆڤی دکەن بو پاراستنا دەروونێ خو و کێمکرنا کاریگەریێن شەڕی.
گرنگیا پشتگیریا دەروونی
پشتگیریا دەروونی ل دەمێ شەڕیدا بتنێ تایبەت نینە، بەلكی پێدڤیەكا سەرەتاییە. گوهداریا مرۆڤێن زیان دیتین، دروستکرنا جهێن ئارام بۆ گفتوگۆیێ، و پشتگیریا بەردەوام:
- ئازارێن شۆکێ كێم دکەن
- ڕێگر دبن ژ مەزنبوونا نەخوشیێن دەروونی
- مرۆڤ ژ ناڤدا دوبارە دهێتە ئاڤا كرن
کورتی
شەڕ برینێن ڤەشارتی ل ناڤ دەروونێ مرۆڤان دهێلیت، كو پتریا جاران كویرترن ژ برینێن جەستەیی. گرنگیدان ب ساخلەمیا دەروونی ل دەم دۆخێن شەڕیدا پێنگاڤەكا سەرەکیە بۆ پاراستنا مرۆڤی و ئاڤاکرنا جڤاكی پشتی شەڕی. باشبوونا دەروونی، ڕێکا ئێكێیە بۆ ئاشتیا راستەقینە.
نڤیسین: دنیا لقمان