نە ئەو ڕوودان و بارودۆخێن ئەم تێدا دەرباز دبین هەست و ڕەفتارێن مە دیار دکەن، بەلکو ئەو شێوازێ ئەم پێ د هزرین و ئەو وێنەیێ ئەم بۆ وان ڕوودانان دناخێ خۆ دا دکێشین، یێ هەست و ڕەفتارێن مە دروست دکەت. شێوازێ هزری، و سروشتێ هەستێن مە دیار دکەت، و هەست ژی لایێ خۆ ڤە ڕەفتارێن مە دەستنیشان دکەن، و ئەو ڕەفتارا ئەم ئەنجام ددەین دیسا شێوازێ هزركرنا مە ژ نوو ڤە ڕێک دێخیت؛ ب ڤێ چەندێ بازنەیەکا بەردەوام د ناڤبەرا هزر، هەست و کردارێ ئانكو رەڤتاریدا پەیدا دبیت.
دەمێ ئەم هەست ب فشار یان دلتەنگیێ دکەین، مێشکێ مە ئێکسەر ل ئەگەرەکێ دەرەکی دگەریت، وەکى: کار، پەیوەندی، پارە، یان هەر بارودۆخەکێ دی. لێ ڕاستی ئەوە کو ئەگەرێ سەرەکی یی ڤشارێ زۆربەیا جاران د هزر و باوەرێن مە دانە دەربارەی وێ ڕوودانێ ، نەکو ڕووداو بخۆ. هزرن یێن هەستان چێدکەن، هەست ڕەفتارێ ئاراستە دکەن، و ڕەفتار ژی هزران پشتڕاست دکەت؛ ئەڤە ژی مە دکەتە د ناڤ بازنەیەکا بەردەوام دا کو دبیت مە د ناڤ دلتەنگی، خەمگینی یان تووڕەبوونێ دا بهێلیت
مرۆڤ ژ چار پشکێن ب هەڤ گرێدایی پێکدهێت
- لایەنێ مەعریفەیی (هزری): کو هزر، باوەر و بۆچوونێن مە ب خۆڤە دگریت
- لایەنێ هەستیار: کو دەربڕینێ ژ هەست، سۆز و میزاجێ مە دکەت
- لایەنێ ڕەفتاری: کو د کریار و بەرسڤدانێن مە دا دیار دبیت.
- لایەنێ جەستەیی: کو هەستێن مە یێن جەستەیی یێن جودا جودا ب خۆڤە دگریت. ئەڤ هەر چار بەشە ژ ئێک جودا نینن، بەلکو د کارلێکێ دانە دا کو بەرسڤدانێن مە یێن دەروونی و ڕەفتاری بەرامبەر بارودۆخان پێکبهێنن
بۆ نموونە: ئەگەر تو درەنگ ژ خەو ڕابووی و پاسا دەوامێ ژ دەست دا، دبیت هزرەکا ئوتوماتیکی بۆ تە بهێت: "ئەز چ جار ناگەهمە پاسێ". ئەڤ هزرە دبیتە ئەگەرێ پەیدابوونا هەستەکا فشار و دلتەنگیێ، لێدانا دلێ تە خێرا دبیت، ماسوولکێن تە دگرژ دبن، و دبیت بریارێ بدەی نەچیە سەر کارێ خۆ و دەست ب لۆمەکرنا خۆ بکەی. ل وی دەمی هزرێن دی ژی دێنە سەرێ تە کا دێ ڕێڤەبەر و هەڤالێن تە چ بێژن، ب ڤێ چەندێ بازنەیا فشارێ مەزنتر دبیت. ئەڤ نموونە نیشان ددەت کا چەوا هەر چار لایەنێن مرۆڤی کار دکەنە سەر ئێک و کاردانەوا مە دیار دکەن
شێوازێن هزرکرنێ د جودانە : دبیت بەر ب ڕابردووی یان پاشەڕۆژێ بن، یان ژی ئەرێنی (پۆزەتیڤ) و نەرێنی (سەلبی) بن. هزرا نەرێنی ئەوە مرۆڤ ل سەر ڕابردووی پەشێمان بیت، یان ب چاڤەکێ ڕەش تەماشەی پاشەڕۆژێ بکەت، یان ژی پیڤەرێن گەلەک بلند و یێن ب زەحمەت بۆ خۆ و یێن دی دانیت. ئەڤ جۆرە هزرکرنە مە تووڕەتر و خەمگینتر لێ دکەت و ناهێلیت ئەم خوشیێ ژ ژیانێ وەربگرین
نمونەیەکا دی: هەڤالەکێ تە یێ نێزیک ل گەشتەکێ زڤریە و بەرسڤا نامەیا تە نەدایە. ئەگەر تو یێ گەشبێن بی، دێ بێژی: "دبیت یێ مژوول بیت، دێ هەر دەمێ دەلیڤە بۆ چێبوو بەرسڤێ دەت"، و تو دێ یێ ئارام بی. لێ ئەگەر تە دەست ب گومانێ کر و تە گۆت "ئەز ل دەڤ وی یێ بێ بهایم"، دێ هەست ب خەم و تووڕەبوونێ کەی، ئەڤە ژی نیشان ددەت کا چەوا هزرێن مە یێن کێم دبنە ئەگەرێ بازنەیەکا نەرێنی.
بۆ تێگەهشتنا ڤێ پەیوەندیێ، مۆدێلەکێ بناڤێ (ABC) هەیە:
- رويدان (A) :
ئەو بارودوخێن ئەون ڤشارێ پەیدا دکەن بوو نموونە (درەنگ گەهاندنا زاروکان بوو قوتابخانێ )
- بیروباوەر (B) :
ئەو هزر و باوەرێن ل دەڤ مە چێدبن دەربارەی مە بخو یان تشتەکی دی ئەم تەماشەدکەین بوو نموونە :
(ئەز بابەکێ یان دایکەکا خرابم )
- ئەنجام (C) ;
ئەو ئەنجامێن هەستیارینە و جەستەیی و رەڤتارینەکو ژ ئەگەرێ وێ هزرێ یان بیر و باوەریێ پەیدا دبن یا بومە دروست بیت کو دبیتە ئەگەرێ پەیدابوونا ڤان هەستان
وەکى: قەلەقێ یان تەنگەژی (توتر ) یان دوویرکەفتن ژ خەلکی یان تورەیا زێدە یان گەلەک رەخنەگرتن ل خویی
ئەڤ نموونە دیار دکەت کو گوهۆڕینا شێوازێ هزرێ لدەڤ مروڤی و کلیلە بۆ گوهۆڕینا میزاج (گێول) و ڕەفتاران
ئانکوو دەمێ ئەم هزرێن خۆ یێن نەرێنی ناس دکەین، ئەم دشێین دەستێوەردانێ تێدا بکەین و هزرێن ڕاستەقینەتر و نەرمتر بێخینە جهێ وان ئەڤ چەندە هاریکاریا مە دکەت بوو کێمکرنا قەلەقێ و تەنگەژی (توتر) ئەڤە بیتە ئەگەر بتر هەست ب خوشیا دەروونی خو بکەین و چاوانیا سەرەدەریکرنێ گەل بارودوخان دا
ل دوماهیێ، گوهۆڕینا ڕاستەقینە ژ ناخێ مە دەستپێدکەت. تێگەهشتنا پەیوەندیا د ناڤبەرا هزر، هەست و ڕەفتارێ دا، شیانێ ددەتە مە کو بازنێن نەرێنی بشکێنین، باوەریێ ب خۆ پەیدا بکەین، و کونترولێ لسەر بەرسڤدان خۆ بگرینە دەست، دا کو ژیانەکا بێدەنگتر و پڕی ئەرێنی بژین.
هزر تشتەکێ سادە نینن، بەلکو هێزا ڕاستەقینە یە یا کو هەست و ڕەفتار و جۆرێ ژیانا مە دەستنیشان دکەت.
نڤيسين : هيڤي عبدالستار حسن