دگەل هاتنا وەرزێ سەرمائی و گوهورینا ژینگەها ناڤ مالان، دیمەنێ کوومبونا ل دەووربەرێ زوپێ بۆ زۆربەیا خێزانێ نیشانێ گەرمی و ئارامییە، بەلێ بۆ دایكو بابێ زاڕۆکێ خۆدان پێدڤیت تایبەت ، ئەڤە دەستپێکەکا وەرزەکێ تژی ژێ ترسێ و "وەکی زێرەڤانەکێ ٢٤ دەمژمێرا دئەرکیدایە.
بۆچی سۆپە مەترسییەکا بێدەنگە؟
گەلەك جاران گوهـ ل ڤان جوورە ڕویدانێ دلتەزین بوو زاڕۆکێن ئۆتیزمێ دەستکاری زۆپەیان دکەن یان دبتە ئەگەرێ سوتانا محفیرا و کەلوپەلان. هوکاڕێن زانستی د ڤێرێدا کورت کین:
- لاوازیا هەستیاری ئازار (Sensory Processing): پتریا ژێ زارۆکێن ئۆتیزمێ سیستەمێ هەستا جێواز کار دکەت؛ ڕەنگە دەست خۆ زوپێ داخ بکەت یان لەشێ خۆ بسوژێت بەلێ هەست ب ئازاران نەکت. ئەڤە زوڕ مەترسیا هەیی، چونکی زاڕۆك هاوارێ ناکت و دایك و باب درەنگ درەنگ دزانن یان پێ دحەسن.
- (Impulsivity): ژێ زاڕۆکێن زێدە لڤین (ADHD)، بریاردانا بلەز و بێ هزرکرن وە دکەت بێ گوهدان مەترسیا، دەستکاریا سوپێ و ئاگری بکەت.
- بارگرانیا هەستی (Sensory Overload): گەرما زور زوپێ و هشکاتیا هەوایی ژورێ، دبیتە ئەگەرێ تێکچوونا میزاجی و گێولی و بتەگەرێ حالەتێ (Meltdown - شیان و هاوار) جونکە زاڕۆک نەشێت گونجاندنا بۆ ئەوێ پلەیا گەرمی بکەت
دلگرنین بۆ زەحمەتیا دایکو بابان:
ئەم دزان ڤی وەرزیدا ئەرکێ وە چەندێ زەحمەتە بوو. مانا وەلناڤ چار دیواندا و چاڤدێریکرنا دەقیق زاڕۆکێن وە توشی سوتانێ و ڕوویدانا نەبن، وزەکا زور و بهێنڤەدانەکا بێ دوماهیك دڤێت. هین بتنێ دایك و باب نینن، هین زێرەڤانێ ژیانێ و سەلامەتیا وان فریشتان.
چەند ڕێمائین گرنگ:
- بشێوەکێ فیزیایی :کۆ سوپە دناڤا شێوەکێ قەفەسکێ دا پارێزی دا کۆ زاڕۆکێ ئوتیزمێ پاراستیبت .
- بەدلکرناهەوای: جار جار پەنجەران ڤەکن؛ گەلەك جارا هەلما گەرم دووژمنێ ئارمیا زاڕۆکیە .
- ئارام: جهەکێ گەرم بەلێ دووربت ژێ قەلەبالغێ سوپێ بۆ زاڕوکی دابینکە دا هەست ب ئارامی بکەت.
هێڤیدارم زڤستانەکا ئارام بوو هەمی خێزانێ خودان پێدڤی تایبەت و خودان زاۆرکێ ئوتیزمێ دخازم. چاڤدانا وە زەحمەتیا وە بلندترین سەربەرزیە دەڤ خودائێ مەزن و مروڤایەتێ لسەر دوونیایێ
نفێسین خالد مسلم سلیمان