بێ گومان دژیوارێ مە یێ ئەڤرۆ دا ڕەخنەگرتن ژ کارێن هەرە بەڕبەلاڤە، دیارکرن و بەلاڤەکرنا خەلەتیێ، لومەکرن و شەرمەزارکرنا کەسێ خەلەتی کری بێ گوهدان بو هەر پرەنسیپەک یان بنەمایەکێ مرۆڤایەتی بوویە بەهرە! ئەڤ چەندا هەنێ بوومە پرەنسیپەکێ ئیسلامی یێ گەلەک گرنگ بەرچاڤ دکەت ئەوژی دلوڤانی بەری بڕیارلسەر دانێ (الرحمة قبل الحکم) ئەڤ پرەنسیپە نە بتنێ سومبولەک بەلکو ئەخلاق و رێکەکا جودایە بو بەرێخودانا ژیانێ و مروڤا.
دلوڤانی بەری بڕیارێ پرەنسیپەکێ ئایینی و مروڤی ب ڕامانا وێ چەندێ ئەم مروڤی ببینین بەری خەلەتیا وی ببینین، ئەم دل و وژدانا خو بێخینە بەری دیتنا چاڤێن خو دەمێ سەرەدەریێ دگەل بکەرێ خەلەتیێ دکەین ،خودایێ مەزن دلوڤانیا ئێخستیە بەری توڕەیی و سزادانا بەندێن خۆ، هەر دیسا پێغەمبەرێ ئیسلامێ (سلاڤ لسەر بن) چ حکم و بڕیارێن ڤالا ژ دلوڤانیێ نە داینە ، ڕامان ژڤێ چەندێ ئەو نینە خەلەتی بهێتە پشتگۆهاڤێتن بەلکو مەرەم ژێ ئەوە مروڤبوونا خو ژبیرنەکەین دەمێ ئەم ب چاککرنا خەلەتیێ یان بڕیاردانێ ڕادبین.
ئەرێ جارەکێ دەمێ دیتنا خەلەتیێ مە پسیار ژخو کریە کا بکەرێ خەلەتیێ چ بارودوخ و دەروون ل پشت ڤێ کریارا خو هەیە ل جهێ هندێ کو بێژین بۆچی وەکر و لومەییێ لێبکەین؟
یانژی جارەکێ چێبوویە کو تو خو بدانیە جهێ بکەرێ خەلەتیێ دێ ئەو چ سەرەدەری بیت یا تە دڤێت دگەل تەدا بهێنە کرن؟
نموونە ژ ژیانا رۆژانە ئەو کەسێ خەلەتیێ دکەت چونکی کەسەک نەبوو ب دروستی پەروەردە بکەت!
یان دزیکەر یێ کو ژبرسا نەچاربووی دزیێ بکەت!
ئەڤجا بوو مە چەند خالەک دهێنە پێش بو وێ چەندێ دەمێ خەلەتی دهێتەکرن هەتا کو ئەم بڕیاردانەک یان حوکمەکی بدەین چ یا باشە بکەین:
- پێدڤیە هزرا خۆ دبارودوخێ بکەرێ خەلەتیێ دا بکەین.
- هزر کرن د هەندێ دا کا ئەڤ کەسە وەک مروڤ پێدڤیە چ سەرەدەری دگەل بێتە کرن بەری وەک بکەرێ خەلەتیێ سەرەدەریێ دگەل بکەین.
- ئەگەر کەسەکێ دی دوی بارودوخی دابیت دێ چەند ئەگەرێ هندێ هەبیت هەمان خەلەتی بکەن.
و چ پێنەڤێت ئەڤ خالە نە بوو پشتگۆئێخستنا خەلەتیێنە بەلکو بو زانین و ڕاستڤەکرنا وێیە ب شێوەکێ باشتر.
گرنگیا ڤی پرەنسیپی بو ژیوارێ ئەڤرۆ:
- ئەو بریارا لسەر دلوڤانیێ دهێتە دان دێ پتر یا دادپەروەر بیت. چونکی بڕیارا دادپەروەر ئەوە یا ژ ڕەھ و ریشالێن دلوڤانیێ دهێت نە تووڕەی و لومەکرنێ.
- دێ پتر یا کاریگەر بیت لسەر بکەری کو خەلەتی بێتە چاک کرن.
- دێ بیتە ئەگەر کو هەر کەسەکێ نۆشی خەلەتیێ بیت هیڤیەک لدەف هەبیت بو وێ چەندێ خو بەرەڤ پێشڤە ببەت و خەلەتیێن خۆ ڕاست ڤەکەت چونکی ئەو کەسێ گەلەک دهێتە ڕەخنەگرتن ژلایێ جڤاکی ڤە لاواز دبیت ژلایێ دەروونی ڤە.
ئەنجام
دڤێت ژبیرنەکەین، چ کەس دبێ گونەھ نینن، دلوڤانی ژی لاوازی نینە، بەلکو هێزەکە دلێن مەزن بتنێ دبنە خودان لێ. دبیت کەسەک بهێنە چاککرن ب گووتنەکا تژی دلوڤانی و ل بەرامبەر دبیت کەسەک بهێنە ژناڤبرن ژئەگەرێ بریار لسەردانەکا ڤالا ژدلوڤانیێ.
بریارا بێ دلوڤانی کەربێ ژیندار دکەت،
بریارا دلوڤانی دگەل دا زڤرینێ، چاکسازیی و ڤیانێ ژیندار دکەت.
نڤیسین: شهنام عگید