ئاسایی یە کو مرۆڤ ل دەوروبەرێن خۆ بنێریت و تێبینیا وان کەسان بکەت یێن کو د تشتەکی دا ژ مە باشترن، چ د جوانيێ دا بیت، سەرکەڤتنێ، پارەی، یان ژی پەیوەندییان دا . لێ دەمێ ئەڤ تێبینی و بینینا مە دگوهوریت بۆ بەراوردکرنەکا بەردەوام، ئاریشە ل ڤێرە دەست پێ دکەت.
بەراوردکرنا خۆ دگەل کەسێن دی ل دەستپێکێ وەکو پالدەرەک دهێت بۆ پێشکەڤتنێ دیار دبیت، لێ د ڕاستیێ دا، دشێت ببیتە خەڤکەکا دەروونی کو هەستێ مە یێ ڕەزامەندیێ ژ مە دزیت و هەستێ مە ب قیمەتێ خۆ لاواز دکەت چونکی ئەم د سەردەمەکێ سۆشیال میدیایێ دا دژین کو هەمی کەس بتنێ جوانترین دەمێن خۆ نیشان ددەن، لەوما ئەم د ناڤبەرا ڕاستیا ژیانا خۆ لوژیکێ خوو و وێنەیەکێ یێ نە لوژیک دا بەرزە دبین ل ڤێرە کێمبوونا بهادانانا خۆ دەست پێ دکەت... بێی کو ئەم هەست پێ بکەین.
ئێکەم: بەراوردکرن دگەل کەسێن دی چیە؟
بەراوردکرن پرۆسەیەکا دەروونی یە کو مێشکێ مرۆڤی پێ ڕادبیت بۆ هەلسەنگاندنا خۆ ب ڕێکا بەراوردکرنا خۆ دگەل کەسێن دی د بوارێن جیاواز دا. و زانایێ دەروونناسیێ لیۆن فێستینگەر (Leon Festinger) بەراوردکرنا جڤاکی دابەش کریە بۆ دوو جۆران:- بەراوردکرنا بلند (Upward Comparison): دەما ئەم خۆ دگەل وان کەسان بەراورد دکەین یێن کو ئەم هزر دکەین د بوارەکی دا ژ مە باشترن. وەکو: "ئەو ژ من زەعیڤترە، ئەو ژ من زیرەکترە، ئەو ژیانەکا جوانتر دژین." ئەڤ جۆرە هندەک جاران دشێت هاندەرێ مە بیت بۆ پێشکەفتنێ، لێ گەلەک جاران دبیتە ئەگەرێ هەستکرن ب کێماسیێ.
- بەراوردکرنا نزم (Downward Comparison): دەما ئەم خۆ دگەل وان کەسان بەراورد دکەین یێن کو ب دیتنا مە بەختێ وان کێمترە یان ژ مە کێمتر سەرکەفتینە. ئەڤ جۆرە ڕەحەتیەکا دەمکی ددەتە مە، لێ ئەو "ئەنـا" ب هێز دئێخیت، نەکو باوەرییا ڕاستەقینە.
دووەم: بۆچی ئەم خۆ دگەل کەسێن دی بەراورد دکەین؟
بەراوردکرن ب خۆ شاشی نینە، بەلکو پشکەکە ژ سروشتێ مرۆڤی. لێ دبیتە تشتەکێ ئازاردەر دەمێ دگوهوریت بۆ كارەکێ ڕۆژانە یێ نەهشیارانە. چەندین ئەگەر هەنە کو مە پالددەنە ڤێ ڕەفتارێ:- پێدڤیبوون ب هەستا كومەلایەتی (الانتماء): مرۆڤ هەستێ خورستی یێ هەی ئانکو جڤاکی یە و دڤێت هەست بکەت کو پشکەکە ژ کومەکێ. ژ بەر هندێ، چاڤدێریا کەسێن دی دکەت دا کو بزانبت "ئەو ل کیژ ئاستی یە د ناڤبەرا وان دا".
- نەبوونا ناسناما ذاتی: دەمێ ئارمانج یان بهایێن کەسەکی بۆ وی ڕوون نەبن، دەست ب پیڤانا خۆ ب ستانداردێن کەسێن دی دکەت.
- لاوازیا بهادانانا خۆ (تقدير الذات): ئەو کەسێن کو باوەری ب خۆ نینە، پترتر تووشی بەراوردکرنا ئازاردەر دبن. چونکی ئەو هەردەم ل پشتڕاستکرنەکا دەرەکی بۆ قیمەتێ خۆ دگەرن.
- کارتێکرنا سۆشیال میدیایێ: ئەم ڕۆژانە وێنەیێن کەسێن سەرکەفتی و ب گرنژین دبینین کو ژیانەکا کەمالیەت دا دژین. ئەو یەک مە تووشی وەهمێ دکەت کو ژیانا مە کێمە، بێی کو ئەم زەحمەت و ئازارا ل پشت وان وێنەیان ببینین
سێیەم: شوپێن دەروونی یێن بەراوردکرنێ
بەراوردکرنا بەردەوام زنجیرەیەکا هەستێن نەرێنی دروست دکەت کو ب هێمنی دناڤ ژیانا مە دا بەلاڤ دبن:- کێمبوونا بهادانانا خۆ: هەر جارەکا ئەم خۆ دگەل کەسەکێ باشتر ژ خۆ بەراورد بکەین، وەکو وێ یەکێ یە ئەم بێژینە خۆ، "ئەز تێرا ناکەم." ئەڤ هزرە هەستەکێ بەردەوام یێ نەڕەزامەندیێ دناڤ مە دا د چینیت.
- حەسوودی و هەستێن ژەهراوی: بەراوردکرن حەسوودیەکا ڤەشارتی دروست دکەت کو پەیوەندیێن جوان دگوهوریت بۆ ڕکابەریەکا ب ئازار.
- وەستیانا دەروونی (الاحتراق النفسي): هەولدان بۆ گەهشتنا ب ئاستێ کەسێن دی هەردەم، مێشکی وەستیای دکەت و وزا دەروونی یا مرۆڤی دمێژیت.
- ڕاوەستاندنا گەشەکرنا کەسایەتی: چونکی مرۆڤ ب چاڤدێریا کەسێن دی ڤە مژویل دبیت، ل جهێ کو خۆ پێش بێخیت.
چوارەم: بەراوردکرن چاوا کارتێکرنێ ل بهادانانا خۆ دکەت؟
بهادانانا خۆ ئەو وێنە یە یێ ئەم لسەر خۆ هەلگری — ئەرێ ئەم خۆ هەژی هەژێکرنێ، سەرکەفتنێ و کەیفخۆشیێ دبینین؟ دەما ئەم ب شێوەیەکێ بەردەوام خۆ دگەل کەسێن دی بەراورد دکەین، ئەم قیمەتێ خۆ ب وان تشتان ڤە گرێددەین یێن کو ل دەڤ کەسێن دی هەنە، نەکو ب وێ چەندێ یا کو ئەم ب ڕاستی کینە.- ئەو کەسێ هەردەم خۆ "کێمتر" دبینیت، باوەرییا وی ب خۆ ب پلەپلە کێم دبیت.
- هزر د ترسیانێ ژ شکەستنێ دکەت، چونکی هزر دکەت کو دڤێت هەمی گاڤێن وی وەکو یێن کەسێن دی کەمالیەت بن.
- و ل دوماهیێ، دەست ب دوورکەفتنێ دکەت ژ هەولدانان ، و دکەڤیتە د بازنێ "ئەز یی باش نینم تا وی رادەی پیدڤی" دا.
پێنجەم: چاوا ئەم ب شێوەیەکێ ساخلەم سەرەدەریێ دگەل بەراوردکرنێ بکەین؟
- هشیاربوون ل بەراوردکرنێ: ئێکەم پینگاڤ ئەوە کو ئەم تێبینیا هندێ بکەین کنگی و چاوا ئەم خۆ دگەل کەسێن دی بەراورد دکەین. بتنێ هشیاربوون دشێت مە کۆنترۆلا هزرێ بکەت، ل جهێ کو ئەو کۆنترۆلا مە بکەت.
- گهورینا بەراوردکرنێ بۆ ئیلهامێ: ل جهێ کو بێژی "ئەو ژ من باشترە"، بێژە "ئەز دشێم ژ وێ فێر ببم". بەراوردکرنێ وەکو ژێدەرێ ئیلهامێ بکاربینە، نەکو وەکو ژێدەرێ ئازارێ.
- ئەنجامدانا سوپاسیێ (الامتنان): هەموو ڕۆژ، سێ تشتان بنڤیسە کو تو سوپاسیا خۆ لسەر دکەی. سوپاسی تە دزڤرینیتە ڤە بۆ ڕاستیا تە، و تینیتە بیرا تە کو تە ئەو تشت هەیە یێ هەژی شانازیێ بیت.
- دیارکرنا ستانداردێن خۆ یێن کەسی: خۆ ب ستانداردێن کەسێن دی نەپیڤە. ژ خۆ بپرسە: چ تشت ب ڕاستی بۆ من گرنگە؟ سەرکەفتن بۆ من ب خۆ چیە؟
- کێمکرنا بکارئینانا سۆشیال میدیایێ: چونکی بەراوردکرن ژ وان وێنەیێن بتنێ کەمالیەت یێن ئەم هەموو خولەکەکێ دبینین تێر دبیت. سنورێن دەمکی بۆ بکارئینانا وێ بدانە، و دەست ب پاقژکرنا وان ئەکاونتان بکە یێن کو هەستا کێماسیێ ل دەڤ تە دروست دکەن.
- کارکرن لسەر پێشئێخستنا خۆ: هەر جارەکا تە هەست ب بەراوردکرنێ کر، وێ ب گهورە بۆ کریارەکێ. حەزا خۆ ئەنجام بدە، شارەزاییەکێ فێر ببە، بخوینە، خۆ پێش بێخە. گەشەکرنا ڕاستەقینە پێدڤیبوون ب بەراوردکرنێ دکوژیت.
شەشەم: لایەنێ مرۆڤایەتی یێ بەراوردکرنێ
بەراوردکرن هەردەم خراب نینە. هندەک جاران، پێدڤیە ئەم سەرکەفتنا کەسێن دی ببینین دا کو باوەر بکەین کو سەرکەفتن یا مومکنە. لێ نهێنی د هشیاریێ دایە. دەما ئەم بێ هشیاری بەراوردکرنێ دکەین، ئەم هەست ب کێماسیێ دکەین. و دەما ئەم ب هشیاری بەراوردکرنێ دکەین، ئەم ئیلهامێ وەردگرین.هەموو مرۆڤەک چیرۆکا خۆ یا تایبەت، و شەرێن خۆ یێن نەدیار، و برینێن خۆ یێن کو بەحس ناکەت، هەلگرتیە. دبیت ئەو کەسێ تو نها خۆ دگەل بەراورد دکەی، داخوازا هندێ بکەت کو بەشەک ژ ئارامیا تە یا ناڤخۆیی هەبا.
دوماهیک
بەراوردکرن نە دوژمنێ تەیە... بەلکو نەهێنەکە (ئاوێنەیەکە) کو ڕادەیێ ڕەزامەندیا تە لسەر خۆ نیشا تە ددەت. ئەگەر تە تێدا نێری و تە ئازار دیت، ئەڤە رامانا وێ ددەت کو پێدڤیە تو پتر حەش خۆ بکەی، نەکو کەرب ژ خۆ ڤەبی.دەست ب بەراوردکرنا خۆ دگەل ڤێرژنێ خۆ یێ کەڤن بکە، نە دگەل خەلکی. ئەرێ تو ئارامتر لێ هاتی؟ ڕاستگۆتر؟ هشیارتر؟ ئەڤە پێشکەفتنا ڕاستەقینە یە.
ل دوماهیێ، کەس ژیانا تە ناژیت ژبلی تە، لەوما بۆچی وێ ب پیڤانا خۆ لسەر ژیانەکا نە یا تە بەرزە دکەی؟
نڤيسين :هيڤى عبدالستار حسن