ل سالا 2000، نەتەوەیێن ئێکگرتی بڕیارا 1325 دەرکر. ئەڤ بریارە ژی بۆ هندێ بوویە کو ئاشتی و ئاسایشا ناڤدەولەتی و هەر وەسا یێ هەمی وەلاتان ب شێوەکی جیاواز بهێتە دیتن. ب شێوەکێ هوسا بهێتە دیتن کو ژن و ئافرەت تێدا رۆڵەکێ مەزن هەبیت. ل شوینا هندێ کو ئافرەت تنێ قوربانییا ڤان هەمی شەڕ و ململانەیێن سیاسی بیت، هوسا هاتە دیارکرن کو پێدڤییە د هەمان دەم دا ژنێ رۆڵەکێ مەزن هەبیت د بنبڕکرنا توندوتیژیێ، و ب سەرخستنا دانوستاندنێن ئاشتیێ، و پاراستنا قوبانیێن شەڕی و خەلکێ سڤیل. دەرئەنجامێ ڤێ بڕیارێ ئەو بوویە کو ئەجیندایا ژن، ئاشتی، و ئاسایش هاتە دارێشتن. ئەڤ ئەجیندایە ژی ل سەر چار ستوینان دهێتە دابەش کرن، کو ئەڤەنە: پشکداری، پاراستن، چارەسەری، و رزگارکرن/چارەسەرکرن. دێ ل ڤێ گوتارێ ژی پتر روون کەین کا ڕامانا هەر ئێک ژ ڤان ستوینان چییە.
ستوینا ئێکێ: پشکداریکرن
ئەڤ ستوینە دبێژت کو پێدڤییە ژن یا ئامادەبیت و پشکدارەکێ چالاک بیت ل سەر مێزا دانوستاندنێن ئاشتیێ دا. پێدڤییە ڕۆڵەکێ بهێز هەبیت د نەهێلانا ململانێ، گفتوگۆیێن ئاشتیێ، دامودەزگەهێن ئاسایشێ، و کارێن سیاسی دا، ل سەر هەمی ئاستێن بەردەست. ئەڤە ژی ژبەر هندێ یا گرنگە چونکی ڤەکولین دیاردکەن کو پشکداریکرنا ژنێ د ڤان پرسا دا دبیتە ئەگەر رێککەفتنێن ئاشتیێ ساناهیتر ب دەستڤەبهێن و بۆ ماوەکێ درێژتر بەردەوام بن. کوالیتیا ڤان دانوستاندنێن هوسا ژی باشتر لێ دهێت ب هەبوونا ژنان تێدا. چونکی ئافرەت دبنە ئەگەر بابەت و ئاریشەیێن گرێدای ب ژیانا خەلکی یا جڤاکی و ئابووری بهێنە بەحسکرن پتر. وەک دادپەروەری، زڤرینا کەسێن ئاوارە بۆ جهێن وان، خاندن و زارۆک و ساخلەمی، کو هەمی گرنگن بۆ بەردەوام بوونا سەقامگیریێ ل هەر وەلاتەکێ.
“سلاڤ ل سەر وێ ژنێ بن یێ شەڕی بۆ ئازادیێ دکەت ل هەر جهەکێ لێ بیت” تەوەککول کارمان - خودانا خەلاتێ نۆبل یێ ئاشتیێ
ستوینا دووێ: پاراستن
پاراستنا خەلکێ سڤیل، ب تایبەت ژن و زارۆکان ل دەمێ شەڕی و ململانێ. کو هندەک رێکارێن یاسایی بخۆڤە دگریت بۆ نەهێلانا توندوتیژییا سێکسی و یا رەگەزی ل دەمێ ململانێ یا سەربازی و سیاسی ل هەر جهەکێ رویبدەت. هەر وەسا بەردەست کرنا خزمەتگوزاریێن ساخلەمی، دەروونی، و یاسایی بۆ کەسێن ئاوارە دبن ل دەمێ شەڕی. رێگریکرن ل توندوتیژییا سێکسی دکەت کو وەک ئامرازەکێ شەڕی نەهێتە بکارئینان.
“من دڤێت ئەز دوماهیک کچ بم ل جیهانێ دگەل چیروکەکا هوسا” نادیا موراد - رزگاربوویەکێ شەڕێ داعش و خودانا خەلاتا نۆبل بۆ ئاشتیێ
ستوینا سیێ - چارەسەری
راوەستاندنا شەڕی و ململانێ و چارەسەرکرنا کێشەیێن دبنە ئەگەرێ هندێ بەری رویبدەن. ئانکو ئەڤ ستوینە ل ئەگەرێن سەرەکی و بناغەیی یێن دبنە رێک بۆ شەڕی و ململانێ دگەریت و چارەسەردکەت بەری ببنە کێشە. وەک بۆ نموونە: بشتگوهـ هاڤێژتنا کەمینەیان ژ پشکدارییا سیاسی، نەدادپەروەری، بنپێکرنا تەخەکێ تایبەت ل ناڤ جڤاکی، نەبجهئینانا مافێن مرۆڤی. ل ناڤ ئەجیندایا ژن، ئاشتی و ئاسایش دا، ستوینا چارەسەری هەوڵددەت کو دیتنا جیاواز یا ژنان بێخیتە ل ناڤ رادارێ لێگەریانێ ل کێشەیان بەری ببنە ئەگەرێ کێشەیێن مەزن تر.
“دادپەروەری تنێ ئەو نینە کو کەسێن خەلەتییا بکەن سزا بدەی، بەلکو هەر وەسا شیاندانا خەلکی بخۆڤە دگریت کو ئەو بخۆ مافێ خۆ بپارێزن و ب کەرامەت بژین” رانیا - شاهژنا ئوردن
ستوینا چارێ: رزگارکرن و چارەسەرکرن
ئەڤ ستوینە ژی بەحسی هاریکاریێن مرۆڤایەتی دکەت ل دەمێ شەڕی، و هەر وەسا بەحسی چارەسەرکرنا کێشەیێن دمینن پشتی شەڕی دکەت. هەر ژ ئاڤاکرنا باژێران سەروشنی ڤە، هەتا زڤراندنا شەڕکران بۆ ژیانا نورمال، و بجهئینانا دادپەروەریێ بۆ کەسێن ستەم لێ کری، و بەردەستکرنا پشتەڤانییا دەروونی بۆ هەر کەسەکێ پێدڤی، و هەر وەسا پشتەڤانیێن ئابووری ژی. هەمی ژی دگەل گرنگی پێدانەکا تایبەت ب پێدڤیێن ژنان بهێنە کرن.
دەرئەنجام
بڕیارا 1325 جەختێ ل ڕۆڵێ ژنان دکەت ل ناڤ دانوستاندنێن ئاشتیێ، و ئاسایشا جیهانێ و هەمی وەلاتان. ئەڤە ژی چونکی ب هەبوونا ئافرەتێ ل ڤان جها دێ جڤاکێن جیهانێ هەمی بنە جهەکێ هێمن تر بۆ ژیانێ بۆ هەر کەسەکێ. ب رێکا ڤان چار ستوینان ژی، نەتەوەیێن ئێکگرتی رێک دیارکرییە بۆ بجهئینانا ئەجیندایا ژن، ئاشتی، و ئاسایش. و ل هەرێما کوردستانێ ژی پلان بۆ بجهئینانا ڤێ ئەجیندایێ یا هەی و کار ل سەر دهێتە کرن. سوپاس بۆ خاندنێ و هیڤیا مفایی.
نڤیسین: احمد مصطفى