تاک ب تنێ نەشێت چ دەرئەنجامێت سەرکەفتی بجهـ بینیت ئەگەر دگەل گرۆپان کارنەکەت، و ڤەخواندنا هندەک ژ تێگەهێن جڤاکناسیێ یێن گرێدای ب کارکرنێ دگەل گرۆپان دێ هاریکار بیت باشتر وەک ئەندام ل هەر گرۆپەکێ کارێ خۆ بکەی. دینامیکییا گرۆپان (Group Dynamics) ئەو نەخشەیا کارلێککرنێ، پەیوەندییان، و کاریگەرییێ یا کو ل ناڤبەرا ئەندامێن گرۆپان دا چێدبیت. گەلەک تشتا بخۆڤە دگریت، وەک: کا چاوا هەر ئەندامەک ب ڕۆلێ خۆ رادبیت، چاوا رەفتارێ ل ناڤ گرۆپی دا دکەت، چ نۆرم وهەلسوکەوتا بجهـ دئینیت، و کا چاوا هێز و کاریگەرییا هەر ئەندامەکێ دبیتە ئەگەر بڕیارەکا جیاواز ل دوماهیکێ بهێتە دان. دبیت ئەڤ نەخشە ببیتە ئەگەر گرۆپ بشێن پتر بەرەف ئارمانجا خۆ پێنگاڤان پاڤێژیت، و هەر کێشەیەک بهێتە رێکێ چارەسەر بکەت، و هەر وەسا ئەنجامێن باش وکاریگەر بدەستڤەبینیت، یان ژی دبیت گرۆپی بەرەف نەسەرکەفتنێ و نەمانێ ڤە ببەت.
هەر ژ کاری و پرۆژەیان بگرە، هەتا خەستەخانا و نۆژدار و ئەندازیار وماموستایێن ل قوتابخانێ، خۆ قوتابیێن ئێک پۆل، تیمێن وەرزشی و گرۆپێن سیاسی، و خۆ ل سەر جڤاکێن ئەلیکترونی ل سەر سوشیال میدیا، هەمی گاڤا هەر کەسەک ب چ شێواز بیت پێدڤییە گرۆپان دگەل خەلکی چێکەت و تێکەلیێ دگەل ئەندامێن دی یێن گرۆپی بکەت بۆ بجهـ ئینانا هەر کارەکێ یان ئارمانجەکێ. ژبەر هندێ ژی کارکرن دگەل گرۆپان ل هەر کارەکێ و ل هەر بوارەکێ یێ گرنگە، و یێ تێدا سەرکەفتی نەبیت، دبیت د ژیانا خۆ هەمیێ ژی دا سەرکەفتنێ نەئینیت.
چاوا گرۆپ دهێنە پێکئینان
پێکئینانا گرۆپان (Group Formation) ئەو پرۆسێسە یا کو خەلکەک ل دۆر ئارمانجەکێ پێ کۆم دبن و گرۆپەکێ چێدکەن، کو ل دویف مۆدێلا تۆکمان ب پێنج قوناغان دا دچیت، ئەو ژی ئەڤەنە:
- پێکئینان: کێم رێککەفتن دناڤبەرا ئەندامان دا هەیە، ئارمانجەکێ روون و ئاشکەرا بۆ گرۆپی نینە، و گرۆپ ب رێکەکێ دچیت ل دویف رێنمایێن کەسەکێ سەرپەرشت یان ژی رێبەرێ گرۆپێ.
- ململانێ: ل ڤێ قوناغێ پتر ئارمانجا گرۆپێ ئاشکرا دبیت و جۆرەکێ ململانێ ل ناڤبەرا ئەنداما دا چێدبیت بۆ بدەستڤەئینان هێزێ ل ناڤ گرۆپی دا.
- ئاسایی بوون: ل ڤێ قوناغێ جۆرەکێ رێککەفتنێ ل ناڤبەرا هەمی ئەنداما دا چێدبیت و ڕۆل و بەرپرسیارەتییا هەر ئێکێ دێ یێ دیار بیت و پتر ڕۆلێ سەرکردەیێ گرۆپێ وەک رێکخستنا کارێ هەمییا بیت، نەکو تنێ ب دەستڤەئینانا هێزێ.
- بجهئینان: قوناغەکە کو تێدا گرۆپ دیتنەکا دیار و ئارمانجەکا رژد هەیە دڤێت بجهبینیت، گەلەک جەختێ ل سەر بدەستڤەئینانا ئارمانجا گرۆپی دکەن، و سەرکردەیێ گرۆپی دزانیت دێ چ کار هێلیتە ب هیڤیا کی ڤە دا کو باشترین دەرئەنجاما بدەستڤەبینیت.
- دوماهیک هاتن: ئارمانجا گرۆپی بجهـ هاتییە و هەستێن کەیفێ ب دوماهیک هاتنا ئارمانجێ هەیە وگەلەک ئەندام بەرهەڤن بۆ هێلانا گرۆپێ و دبیت ل ڤێ قوناغێ ئارمانجەکا نوی بدەرکەڤیت و ب هەبوونا ئەندامێن نوی ئەڤ پرۆسێسە سەروشنی ڤە دەسپێبکەت.
هندەک تێگەهێن گرێدای ب کارکرنا گرۆپان ڤە
رەفتارێن کۆمەڵی (Group Behavior) تێگەهەکە کو دیاردکەت ئەو رەفتارێن تاک ل ناڤ گرۆپەکێ دا دکەت، ژ وان رەفتارا جیاوازن یێت کو ب تنێ دکەت. و چەند دیاردەیەک یێن هەین گرێدای ب ڤێ تێگەهێ ڤە. چالاکبوونا جڤاکی (Social Facilitation) کو تێگەهەکە دیار دکەت کو هەر کەسەک دشێت ب ساناهی تر و باشتر کارێ خۆ بجهبینیت ل دەمێ ل ناڤ کۆمەڵەکێ دا بیت و دگەل خەلکێ دەوروبەر کاربکەت. لێ دهەمان دەم دا تێگەهەکێ دی یێ هەی دبێژنێ نەچالاکییا جڤاکی (Social Loafing) کو ئەندامێ کۆمەڵێ تێدا یێ خەمسارە و کارێ خۆ ب دروستی ئەنجام نادەت تنێ چونکی یێ ل ناڤ گرۆپەکێ دا کار دکەت و کارێ خۆ ب هیڤیا خەلکێ دەوروبەر دهێلیت.
جیاوازییا ڤان هەردوو دیاردا د هندێ دایە کو ئەو گرۆپێن پەرپرسیارەتی تێدا یا دیار بیت، و ڕۆلێ هەر ئەندامەکێ یا پێناسە کری بیت، و چ رێک بۆ هێلانا کاری و بەرپرسیارەتیێ ب هیڤیا ئەندامێن دی ڤە نەبیت، وی دەمی دێ چالاکبوونا جڤاکی رویدەت. لێ ل دەمێ هەر کەسەک ل ناڤ کۆمەڵێ دا کار و ڕۆل وبەرپرسیارەتیەک دیار نەبیت، وی دەمی نەچالاکییا جڤاکی رویددەت.
هزرکرنا کومەڵی
هزرکرنا کۆمەڵی (Group Think) دیاردەکێ ئاشکرا دکەت گەلەک یا گرنگە هەر کەسەک ل ناڤ کومەکا کەسان دا کاربکەت بزانیت، و دەستنیشان بکەت هەر دەمێ پێدڤی و براوەستینیت. هەر دەمێ گرۆپەک هەبیت و بۆ ئارمانجەکێ کاربکەت، بۆ گەهشتنێ ب ئارمانجا خۆ پیدڤی ب هندێ یە گەلەک بڕیارا ل سەر رێکا بجهئینانێ بدەت. هەر دەمێ بڕیار ژی دهێتە دان، پێدڤی ب کومکرنا بیروبۆچوونا یە، لێ ل ڤێ دیاردێ، تنێ چونکی ئەندامێت گرۆپی دڤێت گرۆپ یێ ئارام و بێ کێشە بیت، بەرەف بۆچوونەکا ب کۆم و وەک ئێک دچن بێ کو هزرا خۆ باش د بڕیارێ دا بکەن، یان ژی بهەلسەنگێنن، و پێداچوونێ بۆ بکەن، و هەر ئەڤەیە هزرکرنا کومەڵی. ل ناڤ گرۆپێن هوسا ژی دا داهێنان نینە، و هەر کەسەک ژلایێ خۆ ڤە وەک تاک یێ بێ بۆچوونە، بێ هزرە وبێ بەرهەمە. ئانکو هزرکرن ب دەرئەنجامێن بڕیارێ، و بڕیارێن جیاواز، هزرێن نوی و داهێنانێ ناهێتە کرن، تنێ خەما سەرەکی ئەوە گرۆپ یێ سەقامگیر و ئارام بیت. ئەڤ دیاردە ئەگەر نەهاتە شکاندن دشێت ببیتە ئەگەرێ ژدەستدانا هەر دەستکەفتەکێ و ژناڤچوونا گرۆپی، چونکی دێ گرۆپی هێلێت بێ رەخنەگرتن و هەلسەنگاندن، کو دبیت ببیتە ئەگەرێ بڕیارێن خەلەت و نە دجهی خۆ دا، بڕیارێن هوسا کو دشیان دا گرۆپی بەرەف نەمانێ ببەت.
پۆختە
کارکرن دگەل گرۆپان ئەگەرەکێ سەرەکی یێ سەرکەفتنا کەسی ل ژیانا خاندنێ و کاری دا، ژبەر هندێ ژی ب زانینا ڤان تێگەهێن گرێدای ب گرۆپان ڤە، دێ شێن کارەکێ باشتر ئەنجامدەین هەر دەمێ مە کار دگەل کۆمەکا کەسا کر. گرۆپ بۆ ئارمانجەکێ دهێنە پێکئینان و ل ناڤ هندەک قوناغان دا دچن هەتا ئەو ئارمانج بدەستڤەدهێت. هەر وەسا کارلێککرنا مە دگەل گرۆپان دبیت ببیتە ئەگەرێ چالاکییا مە، یان ژی تەمبەلییا مە، ژبەر هندێ ژی پێدڤییە دینامیکییا کارلێککرنێ ل ناڤ گرۆپی دا یێ پالدەر بیت بۆ بەرهەمئینانێ. هزرکرنا کۆمەڵی ژی دیاردەکا نەرێنییە ل ناڤ گرۆپان دا چێدبیت ل دەمێ دەربڕین ژ بۆچوونێن جیاواز جهێ دلخۆشییا گرۆپی نەبیت، کو دبیتە ئەگەر بێ هەلسەنگاندن و بێ رەخنەگرتن هەمی بڕیار بهێنە دان. زانینا ڤان هەمی تێگەهان و بکارئینانا وان ل ناڤ گرۆپان دا دێ بیتە ئەگەر ئەم سەرکەفتی تر بن د هەر کارەکێ دا.
نڤیسین: احمد مصطفى