بۆچی پەرستنا خودێ بکەین ؟
دەمێ خودایێ مەزن ئارمانجا ئافراندنا ئەجنە و مرۆڤان د پەرستنێ دا کۆم دکەت ، و دبێژیت ( وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ٥٦ ) ( الذاریات ) ئەو د دویڤ دا دبێژت ؛ ( مَآ أُرِيدُ مِنۡهُم مِّن رِّزۡقٖ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطۡعِمُونِ (٥٧) إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلۡقُوَّةِ ٱلۡمَتِينُ (٥٨) (الذاریات ) ئەڤە هندێ دگەهینیت کو پەرستنا مە بۆ وی چویێ ل وی و ملکێ وی زێدە ناکەت ، لەو دبت مرۆڤ هندەک جاران پسیارێ ژ خۆ بکەت : ئەرێ فایدێ وێ چییە ئەم عیبادەتێ وی بکەین ؟
د بەرسڤێ دا دێ بێژین : هژمارەکا ئارمانج و مفایان د کرنا عیبادەتی دا هەنە ، ئەوژی ب کورتی ئەڤەنە :
- ئەم پەرستنا خودێ دکەین ژبەر کو خودێ ب مەزنییا خۆ ڤە یێ هەژی عیبادەتییە ، و بەلکی ئەڤە ئەو مەعنایا هویر بت یا پێغەمبەری سلاڤ لێ بن ئیشارەت دایی دەمێ گۆتییە نوعاذی : (( حەقێ خودێ ل سەر بەنییان ئەوە ئەو پەرستنا وی بکەن ، و چو شریکان بۆ وی چێ نەکەن )) و ئەگەر ئەو یێ هەژی پەرستنێ نەبا ، پەرستن نەدبوو حەقێ وی ل سەر بەنییان .
- پەرستن ئەو نیشانە یا ئەم ئعتیرافا خۆ ب خوداینییا خودێ بۆ ڤێ گەردوونێ پێ ئاشکەرا دکەین ، یەعنی : دەمێ ئەم خودێ دپەرێسین ئەم ب رەنگەکێ بەرچاڤ رادگەهینین کو مە باوەری ب ( ربووبییەت و ئولووهییەتا ) وی هەیە . بەروڤاژی ڤێ چەندێ ئەوێ پەرستنا خودێ نەکەت ئەو ب ڤێ چەندێ خۆ ژ هندێ مەزنتر دبینیت کو ئعتیرافێ ب خوداینییا وی بکەت ، و ئەوێ ب ڤی رەنگی بیت ئەو یێ هێژای عەزابێیە ، وەکی د ئایەتەکێ دا هاتی :( إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ (60) غافر.
- هەروەسا پەرستنا مە بۆ خودێ نیشانا شوکرا مەیە بۆ وان نعمەتا یێن وی دگەل مە کرین ، دەمێ پسیار ژ پێغەمبەری سلاڤ لێ بن هاتییە کرن : بۆچی تو هند عیبادەتی دکەی حەتا پیێن تە دوەرمن ؟ وی گوت : (( أفلا أکونُ عبداً شكوراً )) مەعنا : عیبادەتێ مە بۆ خودێ شوکرەکە ئەم بۆ وی پێشکێش دکەین .
- عیبادەت ب هەمی رەنگێن خۆ ڤە بۆ هندێیە د ژیانا دنیایێ دا مە بگوهۆرت ، یەعنی : د دنیایێ دا کاری ل سلووک و رەفتارێ مە بکەت ، و مە بکەتە هندەک مروڤێن جودا ژوان یێن عیبادەتی نەکەن ، و ئەو کەسێ عیبادەتی وی بۆ خودێ وی نەکەتە مرۆڤەکێ خێرخواز و خودا ژ خەلکێ دی ئەو وی چو مفا ژ وی عیبادەتێ نەدیتییە یێ وی کری ، بۆ نموونە دەمێ پێغەمبەر سلاڤ لێ بن بەحسێ روژیێ دکەت :( مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ وَ الَجهْلَ ، فَلَيْسَ لله حَاجَةٌ أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ)) یەعنی : ئەوێ گۆتنا درەوێ و کارکرنا ب درەوێ ، و سالوخەتێن نەزانان نەهێلت ، خودێ چو منەت ب وی نینە ئەو خوارن و ڤەخوارنا خۆ بهێلت .
- عیبادەت دبتە ئەگەرا هندێ خودێ حەز ژ مرۆڤی بکەت ، و ئەوێ خودێ حەز ژێ بکەت دێ چتە بەحەشتێ . ل ئاخرەتێ ملیاکەت دبێژنە بەحەشتییان : (ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ 32.) و ئاشکەرایە کو کارێ وان دکر عیبادەت بوو .
- یا ژ هەمیێ گرنگتر ئەوە پەرستنا خودێ مرۆڤی ئازاد دکەت ، و ژ پەرستنا مەخلووقان رزگار دکەت ، و کەس بلا هزر نەکەت ئەگەر ئەو پەرستنا خودێ نەکەت ، ئەو دێ ئازاد ژیت ، نەخێر! هنگی ئەو دێ بتە عەبد بۆ عەبدەکێ خودێ ! مەعنا : هندی عیبادەتە ل دنیایێ و ئاخرەتێ مفایی دگەهینتە خودانێ خۆ .
چاوا پەرستنا خودێ بکەین ؟ ئەرێ وەک خودێ گۆتی و فەرمان پێ ل مە کری ، یان هەر ئێک ب کەیفا خۆ عیبادەتێ خودێ بکەت ،
کانێ چاوا ئێک ژ وان بناخەیان یێن ئیسلامێ بۆ کرنا عیبادەتی داناین ئەوە مرۆڤ عیبادەتی بۆ خودێ ب تنێ بکەت دا نەکەفتە د شرکێ دا ، وەسا ئیسلامێ ل سەر مە فەرکرییە کو ئەم ب وی رەنگی عەبدینییا خودێ بکەین یێ وی بۆمە دانای و کرییە شریعەت ، نەکو ل دویڤ تێگەهشتن و زانینا خۆ ، دا ئەم نەکەفینە د بیدعێ دا . ژ بەر ڤێ چەندێ زانایێن ئوصوولی قاعیدەک دانایە دبێژیت : ( لا قیاس في العبادات ) یەعنی : دروستکرنا چو رەنگێن عیبادەتان ب قیاسێ نائێتەکرن ، بەلکی دڤێت نەصەک بۆ وێ چەندێ هەبت.
بوچی؟
ژبەر سێ ئەگەران :
- هندی عیبادەتن ( تەوقیفینە ) دڤێت ب ( نەصصەکا ثابت ) بێنە دروستکرن .
- هەر عیبادەتەک خۆ ب خۆ ( ئەصلەکە ) و ئاشکەرایە کو چو ( ئەصل ) ب قیاسێ نائێنەدانان .
- بنەجهکرنا هەر عیبادەتەکێ نوی یێ هەبت بێی هەبونا ( نەصصەکێ ) ژ کیتابێ یان سونەتێ دبتە ( بیدعە ) د دینی دا ، و بیدعە نائێتە قەبویلکرن ب ئجتیهادا کەسەکێ .
ل سەر ڤی بناخەیی ئەم دبێژین : هەر عیبادەتەکێ ئەم بۆ خودێ پێشکێش بکەین دڤێت ئەو بت یێ خودێ گۆتی و ب وی رەنگئ بت یێ پێغەمبەری ـ سکاڤ لێ بن کری و نیشا مە دای و شەرتێن قەبویلکرنا کارێ چاک وەکی ژ ئایەتێن قورئانێ و حەدیسێن پێغەمبەری ـ سلاڤ لێ بن دئێتە وەرگرتن دونە :
- ئێک : ئیخلاص تێدا هەبت یەعنی : ئەو خوری بۆ خودێ بێتەکرن .
- دوو: ئتتیباع تێدا هەبت، یەعنی : ئەو ب وی رەنگی بێتەکرن یێ خودێ بۆ مە دانای.
ئەرێ مرۆڤەک هەیە بشێت دویر ژ پەرستنێ بژیت ؟ و ئەرێ راستە ئەوێ پەرستنا خودێ نەکەت کەسەکە ب ئازادی دژیت؟
پەرستن د مەعنایا خویا بەرفرەهدا ئەوە مرۆڤ دژیانا خودا ، دبیر و باوەر و گوتن و کریارێن خودا ، ب حەزکرن و رازیبوونا خو ملکەچیێ بۆ فەرمانێن کەسەکی دبەت ، وی تشتی حەلال کەت یێ ئەو حەلال دکەت و وی تشتی حەرام دکەت یێ ئەو حەرام دکەت و بڤێ مەعنایێ کەسەک نینە بشێت بێ عیبادەت ژیانا خو ببورینت بەس ل ڤێرێ مروڤ هەمی دبنە دو پشکێن سەرەکی :
هندەک خودێ ب دروستی دنیاسن ، و باوەریێ دئینن کو ئەو خودایەکێ بتنێیە ، و وی چو شریک نینن ، و چو کەس ل رێزا وی نینن ، لەو ئەو پەرستنا وی ب تنێ دکەن .. و ئەڤە ئەون یێن ئەم دبێژنێ : موسلمان.
هندەک کەسێن دی هەنە خودێ ب دروستی نەنیاسییە و باوەری ب ئێکینییا وی ب تمامی نەئینایە ، لەو ئەم دبینین ئەو عیبادەتێ بو خودێ دکەن ، بەلێ هندەکێن دی دکەنە شریک بو وی د عیبادەتی دا .. یان ئێکجار خودێ نانیاسن ، و باوەریێ پێ نائینن ، لەو ئەو عیبادەتێ هندەک تشتێن دی ژ بلی خودێ دکەن ، ئەگەر خو ئەو تشت نەفسا وان بت ، یان حەزکرن و شەهواتێن وان بن ئەڤان مروڤان گەلەک ناڤ یێن هەین .
مەرەم ژ ڤێ ئەوە یێ پەرستنا خودێ بکەت دێ ش پەرستنا هەر تشتەکێ دی ژبلی خودێ رزگار بیت .
ئەرێ خودێ دین دایە دا ئەو خزمەتا مە بکەت یان دا ئەم خزمەتا وی بکەین ؟
دین د مەعنایا خودا ئەو رێکە یا بو مروڤی دئێتە دانان دا ئەو ژیانا خو لسەر برێڤە ببت ، و بڤێ مەعنایێ ئەو تشتەکە بۆ خزمەتا مرۆڤی هاتییەدان ، ئەو ئەگەر دینێ دروست بت رێکەکە مرۆڤی ب سەرفەرازی ژ دنیایێ دەرباسی ئاخرەتێ دکەت دین نە زنجیرەکە عەقلێ وی یان دەدت و پیێن وی گرێدەت و نەهێلت ئەو هزرا خۆ بکەت یان پێشڤە بچت .
مروڤ دڤێ گەردوونێ دا مەخلووقەکێ گەلەکێ بچویک و لاوازە ، و ئەگەر ئەم عەقلی ب دەینە لایەکی هێزا وی یا زەند و باسکان ژی گەلەک یا لاوازە ، لەو هەردەم وی هەوجەیی ب هندێ هەیە ئەو خو بدەتە بەر هێزەکا مەزن دا رێکێ نیشا وی بدەت ، و لسەر ڤێ رێکێ وی ب پارێزت و ژێدەرێ ئەڤێ هێزێ دینە ، و ژبەر ڤێ هەوجەییا مروڤان ب دینی هەی ئەم دبینین ئەو ل هەمی جهو هەمی دەمان بەر ب دینی ڤە چوینە ؛ دا دین خزمەتا وان بکەت .. و ئەگەر ئەم بەرێ خو بدەینە ئێک ژوان ( قاعیدەیێن گشتی ) یێن زانایێن مە یێن ئوصوولێ دانای دێ بینین ئەو دبێژن ( حیثما وجد الشرع فثم المصلحە ) هەر جهەکێ شریعەت یان دین لێ بت ، مەصلەحەت لا ل وێرێ مەعنا مەصلەحەتەکا موعتەبەرا هەبت شریعەت وێ دخوازت .
کی پتر عیبادەتی دکەتن ، مروڤ یان چێکریێن دی ؟ و عیبادەتێ کێ گرنگترە ؟
هەمی مەخلووق نە ب تنێ مروڤ پەرستنا خودێ دکەن پەرستن ب مەعنایا وێ بەرفرەهـ ڤە کو ملکەچییە بو ئەمر و فەرمانا خودێ ، خودێ د ئایەتەکێ دا دبێژیت : أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَمَن فِي الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِّنَ النَّاسِ ۖ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ ۗ.الحج ١٨)
هەر تشتەکێ ل عەسمانان و هەر تشتەکێ ل عەردی ملکەچی ئەمرێ خودێیە، و نەشێت ژ فەرمانا وی دەرکەڤت .. روژ هەیڤ ستێر چیا داروبار حەیوانەت .. و گەلەک ژ مروڤان ژی عەزابا ل سەر حەق بووی ژبەرکو ئەو ملکەچی ئەمرێ خودێ نەبووینە ، و کار ب فەرمانا وی نەکرییە . ژڤێ گوتنا ئایەتێ یا دوماهیێ ئاشکەرا دبت کو جودایی دناڤبەرا ملکەچییا مروڤ و یا ڤان مەخلوقێن دی دا ئەوە خودێ هێزا هلبژارتنێ یا دایە مروڤی و ئەجنەیان ژی و وی ئەڤ هێزە نە دایە مەخلوقێن دی لەو مروڤ و ئەجنە دەمێ هەلبژارتنا خو پەرستنا خودێ دکەن و ئەو ل ئاخرەتێ هێژایی خەلاتکرنێ دبن و دەمێ ئەو هەلبژارتنا خودێ نەکن دێ هێژایی سزادانێ بن و ئەف تشتە ژ مەخلوقێن دی ناگرت .
رولێ پێغەمبەران د پالدانا مە دا بو ئەنجامدانا عیبادەتی چیە ؟
پشتی خۆدێ فەرمان ب نیشاندانا دینی ل پێغەمبەری ـ سلاڤ لێ بن کری گوتێ ( فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ۖ إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ ۗ ٤٨ الشوری ) . یەعنی : ئەگەر وان پشتدا گۆتنا تە مە تو نەهنارتی پارێزڤان ل سەر وان ، هەما یا ل سەر تە گەهاندنە . دەورێ پێغەمبەری ـ سلاڤ لێ بن ـ ددینی دا بگشتی و د نیشاندانا عیبادەتی دا بومە ، و پالدانا مە بو کرنا عیبادەتی گەهاندنە ، و ژبەرکو سوننەتا پێغەمبەری سلاڤ لێ بن ـ پشکەکە ژ وەحیێ ، دبت هندەک جاران خودێ ( تەخویلا) پێغەمبەرێ خو بکەت بو دانا حوکمەکی ،( و ئیلهاما ) وی بکەت بو دانانا وی حوکمی یێ خودێ دڤێت .
کەنگی ئەم دێ خوشییێ ژ عیبادەتی بینین ؟
دیتنا خۆشییێ ژ عیبادەتی نعمەتەکە خودێ هەمی گاڤان دگەل هەمی کەسان ناکەت ، و ئەو ئارمانجەکە مرۆڤ نەشێت ب ساناهی ب دەست خۆ بێخت ، ڤێ چەندێ خۆوەستاندنەکا زێدە پێ دڤێت ، بەرسڤا ڤێ پسیارێ پێغەمبەر ـ سلاڤ لێ بن ـ بۆ مە دسێ رێکان دا کۆمدکەت ، دەمێ دبێژیت: سێ تشت هەنە هەچییێ ئەو لنک هەبن ، ئەو دێ تام کەتە شرینییا باوەرێ : یا ئێکێ : کو ڤیانا خودێ و یا پێغەمبەری ل نک وی ژ یا هەر تشتەکێ دی پتر بت ، یا دووێ : کو ڤیانا وی بۆ هەر ئێکێ دی بۆ خودێ بت ، یا سێیێ : کو بۆ وی نەخوش نەبت ل کوفرێ بزڤرت کانێ چاوا بۆ وی نەخوشە بێتە هاڤێتن د ئاگری دا .
هەر د ڤێ مەعنایێ دا مەلایێ جزیری دبێژیت :
(دێ ب قەلبێ مە چ دت لامعەیا ئیسلامییێ کو ل جانێ خوە مە خەف بەستییە زوننارێ حودووث )
ئەرێ گەشتییا ئیسلامەتیێ چاوا دێ ل دلێ مە دەت ، و مە ب ڤەشارتی ڤە زننارێ دنیایێ ل رحا خۆ یا گرێدای ؟! چاوا ئێک ژمە دێ تامێ ژ کرنا عیبادەتی بینت ، و دەمێ ئەو عیبادەتی دکەت ژ بەر ڤیانا دنیایێ هزرا وی لسەر وی عیبادەتی نینە یێ ئەو دکەت .
ئامادەکرن : هێلان سفر
ژێدەر : پەرتوکا پەرستنا خودێ بوچی و چاوا . نڤێسین: تەحسین ئیبراهیم دوسکی